Các lớp học gắn mác tự nguyện làm khó phụ huynh
Tại nhiều trường học ở Hà Nội, TPHCM và các tỉnh thành, bên cạnh chương trình chính khóa, các chương trình liên kết, bổ trợ ngày càng phổ biến nhằm đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh.
Ông Hồ Tấn Minh - Chánh Văn phòng Sở GDĐT TPHCM - khẳng định, việc tổ chức các môn học liên kết là một phần trong quá trình thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nhằm góp phần hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh.
Theo quy định hiện hành, hiệu trưởng các cơ sở giáo dục được quyền xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường, trong đó, có thể liên kết với các doanh nghiệp, tổ chức để triển khai các hoạt động phù hợp. Tuy nhiên, Sở GDĐT TPHCM yêu cầu việc tổ chức phải đảm bảo các nguyên tắc: Công bằng, công khai, minh bạch, đảm bảo chất lượng và không gây áp lực tài chính cho học sinh. Việc tham gia phải dựa trên tinh thần tự nguyện, có lấy ý kiến phụ huynh, đồng thời công khai đầy đủ nội dung, mục tiêu và chi phí (nếu có).
Sở này cũng yêu cầu nhà trường cần ưu tiên tận dụng nguồn lực sẵn có như đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất để tổ chức hoạt động.
"Chỉ khi không đủ điều kiện mới thực hiện xã hội hóa và việc này phải đúng quy định, có hướng dẫn cụ thể" - ông Minh nhấn mạnh.
Bộ GDĐT cũng nhiều lần yêu cầu các địa phương, các cơ sở giáo dục thực hiện nghiêm các quy định hiện hành về liên kết, tổ chức, triển khai hoạt động giáo dục ngoài giờ chính khóa (dạy thêm, dạy liên kết...) theo nhu cầu người học.
Chủ trương của bộ, chỉ đạo của các tỉnh, thành đã rất rõ. Nhưng thực tế, quá trình triển khai dạy học liên kết trong trường luôn nhận được ý kiến trái chiều từ phụ huynh, dư luận xã hội. Mỗi chương trình liên kết đi kèm một khoản thu riêng, dù được gọi là “tự nguyện” nhưng trên thực tế, phụ huynh rất khó từ chối vì sợ con bị tách khỏi tập thể. Có nơi, tổng các khoản thu từ chương trình liên kết mỗi tháng lên tới vài triệu đồng, vượt quá khả năng chi trả của nhiều gia đình lao động. Ngoài băn khoăn về giá, nhiều người cho biết, họ vẫn "mơ hồ" về nội dung cụ thể, đơn vị phối hợp triển khai cũng như thời lượng học.
Chị Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh, phụ huynh học sinh lớp 7 tại phường Xuân Hòa (TPHCM) cho biết: "Nhà trường thông báo có chương trình tiếng Anh tăng cường nhưng không nói rõ học với giáo viên nào, học bao nhiêu tiết, khác gì so với chương trình chính. Phụ huynh vì vậy thường đăng ký theo số đông".
Chị Nguyễn Thị Trang, phụ huynh có con học lớp 6 tại phường Xóm Chiếu (TPHCM) mỗi tháng phải chi gần 2 triệu đồng cho các khoản phí liên kết và các loại phí khác, dù học phí chính khóa đã được miễn.
"Tôi không muốn cho con học, nhưng phần lớn học sinh trong lớp đều tham gia. Nếu không đăng ký, con sẽ bị khác biệt, nên cuối cùng tôi vẫn phải theo số đông" - chị nói.
Tại Hà Nội, mỗi tháng, chị Nguyễn Thị Phương Lan - phụ huynh có con học lớp 5 và lớp 9 tại phường Đại Mỗ - phải chi từ 1-3 triệu đồng mỗi con, chưa bao gồm tiền ăn bán trú. Khoản này chủ yếu dành cho các lớp năng khiếu, câu lạc bộ buổi chiều và dịch vụ trông trẻ ngoài giờ khoảng 1 tiếng. Với con gái lớn đang chuẩn bị thi chuyển cấp, gia đình chị còn phát sinh thêm chi phí học thêm các môn văn hóa tại trung tâm.
"Rất tốn kém nhưng không hiệu quả. Nếu được bày tỏ nguyện vọng, tôi muốn thay vì dạy liên kết, câu lạc bộ, các cô hướng dẫn con tự học để tối về các cháu được nghỉ ngơi, không phải áp lực bài tập về nhà" - chị Phương Lan nói.
 |
| Học sinh tại TPHCM trong giờ học tiếng Anh với giáo viên nước ngoài. Ảnh: Chân Phúc |
Giải pháp chấm dứt áp lực tự nguyện cho phụ huynh
TS Vũ Thu Hương - nguyên giảng viên Khoa Giáo dục Tiểu học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - nhận định, trước đây, học sinh không chỉ học kiến thức mà còn được rèn kỹ năng và đạo đức thông qua các hoạt động như lao động, trực nhật, thí nghiệm, sinh hoạt Đội và công việc gia đình. Việc học nửa ngày tạo điều kiện để gia đình tham gia giáo dục, giúp hình thành kỹ năng sống cho học sinh một cách tự nhiên. Trong khi đó hiện nay, nhiều hoạt động này đã bị cắt giảm khỏi chương trình chính khóa. Việc thiếu hụt các nội dung rèn kỹ năng trong giờ học chính khóa đã dẫn đến sự xuất hiện của các chương trình “liên kết” như kỹ năng sống hay tiếng Anh liên kết... Tuy nhiên, các chương trình này chưa đáp ứng được kỳ vọng của phụ huynh.
“Kỹ năng phải được rèn qua thực hành, không thể dạy theo kiểu lý thuyết. Sau một thời gian, phụ huynh nhận ra con không thay đổi nên phản đối, dù chi phí không cao. Như vậy, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có hay không các chương trình bổ trợ, liên kết, mà ở cách tổ chức giáo dục. Khi những nội dung vốn thuộc trách nhiệm của nhà trường và gia đình bị tách ra thành dịch vụ thu phí nhưng không mang lại hiệu quả tương xứng, phản ứng từ phụ huynh là điều khó tránh khỏi” - bà phân tích.
TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT - nhìn nhận, việc "tự nguyện" kiểu chen vào giờ học thực chất là một dạng ép buộc mềm. Nếu không đăng ký, phụ huynh không thể đón con sớm; học sinh cũng không có phương án sinh hoạt thay thế khi các bạn vẫn tiếp tục học. Chưa kể tâm lý lo con bị tách khỏi nhịp lớp.
"Trong hoàn cảnh đó, khoản thu không còn là chi tiêu lựa chọn mà trở thành gánh nặng trực tiếp, ảnh hưởng đến các nhu cầu thiết yếu như tiền ăn, tiền điện, tiền thuốc. Trong đó, nhóm chịu tác động rõ nhất là các gia đình có thu nhập thấp" - ông phân tích và khẳng định, đây là bất cập cần xử lý dứt điểm.
Đề xuất giải pháp, TS Vũ Thu Hương cho rằng, đầu tiên và quan trọng nhất là cần “trả lại giờ tự học” cho học sinh ngay tại trường. Trong thời gian này, giáo viên sẽ giám sát, hướng dẫn học sinh tự hoàn thành bài tập trong ngày, giảm áp lực học ở nhà.
Bà nhấn mạnh các chương trình liên kết cần được tổ chức theo đúng nguyên tắc tự nguyện, tách biệt với lớp học chính khóa, tuyệt đối không đưa vào giờ họp phụ huynh, tránh việc phụ huynh dù không có nhu cầu, nhưng vì tâm lý “nể” giáo viên chủ nhiệm, buộc phải đăng ký cho con.
“Giáo viên không nên đóng vai trò như người giới thiệu hay chào mời. Nhà trường chỉ nên tạo điều kiện, chẳng hạn như cho phép đơn vị liên kết đặt bàn tư vấn, banner, thông tin… còn phụ huynh tự tìm hiểu, lựa chọn theo nhu cầu” - TS Vũ Thu Hương gợi mở hướng giải quyết.
Đồng quan điểm, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng, cần tách rõ dịch vụ sau giờ học, coi như phúc lợi hỗ trợ, không để thành “cửa ngách kinh doanh” trong trường công. Để làm được điều đó, ông đề xuất cần “đóng ngay cửa thời khóa biểu” đối với các chương trình có thu phí từ bên thứ ba.
“Muốn gọi là tự nguyện thì phải bố trí ngoài giờ. Đồng thời, học sinh không tham gia vẫn phải có phương án trông giữ hoặc sinh hoạt thay thế an toàn, để phụ huynh không bị dồn vào thế buộc phải đăng ký" - ông nói.
Bên cạnh đó, TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh yêu cầu minh bạch trong tổ chức dạy liên kết, từ tiêu chí chọn đối tác; nội dung giảng dạy, mục tiêu, chi phí đến cơ chế thu - chi, kiểm toán - giám sát cộng đồng đồng thời cần thực hiện thường xuyên trong năm học, công khai kết quả và gắn trách nhiệm người đứng đầu. Về lâu dài, theo ông, cần tuyển - bồi dưỡng giáo viên cho các năng lực cốt lõi (tin học, tiếng Anh, STEM), tránh lấy dịch vụ thay chương trình.
“Những gì không minh bạch thì không nên đưa vào trường công, tránh tình trạng danh nghĩa là công nhưng vận hành như tư, khiến phụ huynh phải gánh các khoản học phí ngầm. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy: Nội dung trong giờ học phải là trách nhiệm của Nhà nước/nhà trường và không thể thu tiền trá hình; các dịch vụ ngoài giờ nếu có thì phải minh bạch, tự nguyện thực chất và có hỗ trợ cho nhóm yếu thế.
Cần nghiêm cấm giáo viên và Hiệu trưởng nhà trường chỉ đạo vận động học sinh và gia đình tham gia các khóa học liên kết. Bên cạnh đó, cần có đường dây tố giác cho cơ quan quản lý để thanh tra kịp thời và chấn chỉnh xử lý" - ông Vinh nêu quan điểm.