Quản lý dạy thêm học thêm không chỉ là xử lý tiêu cực

Theo thông tin từ Bộ GD-ĐT, Bộ đang lấy ý kiến sửa đổi Thông tư 29 về dạy thêm, học thêm (DTHT) theo hướng không cấm DTHT chính đáng, đồng thời bảo đảm quyền học tập hợp pháp của học sinh (HS) và quyền dạy học của giáo viên. Trọng tâm là tăng cường quản lý, hạn chế dạy thêm trá hình, ép buộc và trục lợi.

Thông tư 29 quy định về DTHT được ban hành trong giai đoạn hệ thống quản lý hành chính còn vận hành theo phạm vi địa giới khá rộng ở cấp quận, huyện. Tuy nhiên, trong thực tiễn hiện nay, phương thức quản lý đã có nhiều điều chỉnh theo hướng tinh gọn và linh hoạt hơn. Điều đó khiến một số quy định trong thông tư cần được rà soát để phù hợp với cơ cấu vận hành mới. Việc sửa đổi vì thế là cần thiết, nhưng mục tiêu sâu xa hơn phải là tạo ra cơ chế quản lý vừa hiệu quả vừa hợp lòng xã hội.

Muốn làm được điều đó, điều quan trọng nhất là phải nhìn thẳng vào bản chất của hiện tượng DTHT. Trong nhiều năm qua, vấn đề này thường được tiếp cận như một biểu hiện tiêu cực của giáo dục phổ thông. Tuy nhiên, nếu phân tích một cách khách quan, có thể thấy nhu cầu học thêm không đơn thuần xuất phát từ phía giáo viên hay nhà trường. Nó là kết quả của nhiều yếu tố cấu trúc trong hệ thống giáo dục.

Trước hết là cấu trúc của chương trình và mục tiêu học tập. Chương trình GDPT hiện nay đặt ra những yêu cầu khá cao về năng lực và kiến thức. Trong khi đó, thời lượng chính khóa đôi khi chưa đủ để HS có thể nắm vững toàn bộ nội dung, đặc biệt đối với những em muốn đạt kết quả cao trong các kỳ đánh giá. Khi mục tiêu học tập cao nhưng thời gian chính khóa có giới hạn, nhu cầu học thêm để củng cố kiến thức là điều tự nhiên.

Yếu tố thứ hai là cơ chế kiểm tra đánh giá. Các kỳ thi trong hệ thống GDPT thường có độ phân hóa khá lớn nhằm phục vụ việc tuyển chọn cho các bậc học tiếp theo. Khi đề thi có mức độ khó cao và cạnh tranh lớn, HS và phụ huynh sẽ có xu hướng tìm kiếm thêm các kênh học tập bổ trợ.

Yếu tố thứ ba mang tính văn hóa - xã hội. Trong nhiều gia đình VN, khát vọng cho con em học đại học vẫn được xem là con đường quan trọng để phát triển tương lai.

Vì vậy, giải pháp hợp lý không phải là triệt tiêu hoàn toàn hoạt động học thêm mà là quản lý theo hướng minh bạch và lành mạnh.

Tuy nhiên, quản lý hiệu quả không chỉ nằm ở việc xử lý tiêu cực mà còn ở việc thiết kế những cơ chế hợp lý để đáp ứng nhu cầu học tập chính đáng của HS. Nếu nhu cầu đó không được tổ chức trong khuôn khổ minh bạch, nó sẽ tự chuyển sang các hình thức khác, đôi khi tốn kém và khó kiểm soát hơn.

Một hướng tiếp cận hợp lý là cho phép nhà trường tổ chức các lớp học bổ trợ sau giờ chính khóa, chẳng hạn sau 17 giờ. Đây là giải pháp có nhiều lợi thế. Trường học vốn đã có sẵn cơ sở vật chất, phòng học và hệ thống quản lý. Việc tận dụng hạ tầng này sẽ giảm đáng kể chi phí tổ chức so với các mô hình trung tâm bên ngoài. HS học tập ngay trong môi trường quen thuộc, dưới sự quản lý trực tiếp của nhà trường, nên phụ huynh cũng yên tâm hơn về chất lượng và an toàn.

Bên cạnh đó, việc tổ chức học buổi 2 thu phí trên tinh thần tự nguyện cũng là phương án đáng cân nhắc.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT trước hết nên phục vụ việc xác nhận hoàn thành chương trình học phổ thông. Việc tuyển sinh ĐH có thể đa dạng hóa bằng các phương thức đánh giá năng lực khác nhau phù hợp với yêu cầu đào tạo của từng cơ sở giáo dục. Khi áp lực thi cử được phân bổ hợp lý, HS sẽ bớt căng thẳng và môi trường học tập cũng trở nên cân bằng hơn.