Trong thực tế hiện nay, không khó để gặp những người trẻ có vẻ ngoài hoàn toàn năng động: đi làm đều, sinh hoạt bình thường, vẫn thức khuya làm việc, vẫn cà phê mỗi sáng và ăn uống thất thường như một phần quen thuộc của nhịp sống đô thị. Nhưng khi kiểm tra sức khỏe, nhiều người bắt đầu bất ngờ với kết quả của chính mình: men gan tăng, mỡ máu rối loạn, gan nhiễm mỡ, tăng huyết áp giai đoạn sớm hoặc đường huyết đã ở mức cảnh báo.

Điều đáng lo là phần lớn các rối loạn này không xuất hiện bằng những dấu hiệu rõ ràng ngay từ đầu. Người bệnh vẫn có thể làm việc, sinh hoạt và duy trì cuộc sống thường ngày trong thời gian dài mà không cảm thấy mình “đang có bệnh”. Chính cảm giác còn trẻ và còn khỏe khiến rất nhiều người trì hoãn việc quan tâm đến sức khỏe cho đến khi cơ thể bắt đầu xuất hiện những cảnh báo rõ hơn.

Gan nhiễm mỡ hiện là một trong những biểu hiện điển hình của tình trạng này. Trước đây, nhiều người mặc định đây là bệnh của tuổi lớn hoặc liên quan chủ yếu đến rượu bia. Nhưng trong vài năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ mắc gan nhiễm mỡ không do rượu. Nguyên nhân thường đến từ lối sống ít vận động, chế độ ăn dư năng lượng, thức khuya kéo dài và căng thẳng mạn tính.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), béo phì và các rối loạn chuyển hóa đang gia tăng nhanh trên toàn cầu, đặc biệt ở nhóm dân số đô thị trẻ tuổi. Một nghiên cứu công bố trên The Lancet cũng ghi nhận gan nhiễm mỡ không do rượu đang có xu hướng trẻ hóa đáng kể và trở thành nguy cơ sức khỏe cộng đồng tại nhiều quốc gia đang phát triển.

Điều đáng suy nghĩ là phần lớn người trẻ hiện nay không sống trong thiếu thốn. Họ sống trong một môi trường dư thừa năng lượng nhưng thiếu vận động thực sự. Một ngày bắt đầu bằng cà phê hoặc trà sữa thay cho bữa sáng. Nhiều giờ liên tục trước màn hình máy tính. Ăn tối muộn. Ngủ ít. Căng thẳng kéo dài nhưng gần như không có thời gian hồi phục.

Cơ thể con người có khả năng thích nghi rất giỏi, nhưng không có nghĩa là nó không bị tổn thương.

Có những người mới hơn 30 tuổi nhưng giấc ngủ đã rối loạn như người trung niên. Có người liên tục mệt mỏi dù chưa làm việc nặng. Có người bắt đầu phải dùng thuốc kiểm soát huyết áp khi tuổi còn rất trẻ. Điều đáng nói là các bệnh lý chuyển hóa hiện nay không còn tiến triển chậm như trước, bởi nhịp sống hiện đại đang khiến quá trình “lão hóa sức khỏe” diễn ra nhanh hơn rất nhiều.

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (American Diabetes Association), tiền đái tháo đường là giai đoạn cảnh báo quan trọng vì nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2 có thể giảm đáng kể nếu thay đổi lối sống đủ sớm. Tuy nhiên, nhiều người trẻ chỉ phát hiện tình trạng này một cách tình cờ trong các đợt khám sức khỏe định kỳ, khi cơ thể đã âm thầm rối loạn chuyển hóa trong thời gian dài.

Tăng huyết áp ở người trẻ cũng đang trở thành thực tế đáng chú ý trong các đô thị lớn. Theo Journal of the American College of Cardiology, tăng huyết áp khởi phát sớm có liên quan mật thiết đến nguy cơ tim mạch và đột quỵ về sau nếu không được kiểm soát từ đầu. Nhưng điều đáng lo hơn là rất nhiều người trẻ hiện nay xem việc thức khuya, căng thẳng kéo dài hay ăn uống thất thường như một điều “bình thường của người trưởng thành”.

Trong góc nhìn y khoa dự phòng, điều nguy hiểm nhất không phải khi bệnh đã nặng, mà là giai đoạn cơ thể bắt đầu thay đổi nhưng con người vẫn nghĩ mình còn khỏe.

Bởi phần lớn bệnh mạn tính hiện nay không xuất hiện đột ngột. Chúng được hình thành từ nhiều năm ngủ muộn, ăn vội, ngồi quá lâu, thiếu vận động và sống trong áp lực kéo dài mà không có thời gian hồi phục đúng nghĩa.

Có một nghịch lý rất rõ trong đời sống hiện đại: người trẻ đầu tư rất nhiều cho công việc, tài chính và tương lai, nhưng lại trì hoãn việc chăm sóc cơ thể cho đến khi sức khỏe bắt đầu xuống dốc. Trong khi đó, rất nhiều rối loạn chuyển hóa nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể cải thiện bằng những thay đổi rất căn bản: ngủ đủ hơn, vận động đều hơn, ăn uống cân bằng hơn và giảm bớt nhịp sống quá tải kéo dài.

Điều đáng lo hiện nay không chỉ là bệnh lý trẻ hóa, mà là tốc độ già đi của sức khỏe đang nhanh hơn chính tuổi thật của nhiều người.

Và đôi khi, điều quyết định một người bước vào tuổi trung niên với cơ thể khỏe mạnh hay kiệt quệ không nằm ở vài tháng điều trị sau này, mà nằm ở cách họ đã sống với chính cơ thể mình từ những năm còn rất trẻ.