Góp ý dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Bộ Công an cho rằng sau hơn 10 năm thực thi, tình hình tội phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm diễn biến phức tạp, nhiều vụ việc gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng.
Theo cơ quan này, các đối tượng đã lợi dụng cơ chế hậu kiểm, sự chồng chéo trong quản lý giữa các bộ, ngành và những khoảng trống trong quản lý thương mại điện tử để vi phạm pháp luật. Vì vậy, việc sửa luật không chỉ nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp mà còn phải khắc phục các lỗ hổng đang bị lợi dụng, đặc biệt trong khâu tự công bố sản phẩm và kiểm soát nguyên liệu đầu vào.
Bộ Công an đề xuất luật quy định rõ quyền hạn của cơ quan thực thi trong việc thanh tra, cưỡng chế, phong tỏa kho bãi và thu hồi sản phẩm trong 24 giờ khi phát hiện mối nguy. Cơ quan chức năng cũng được quyền thanh tra đột xuất không cần báo trước và có cơ chế khen thưởng người dân phát hiện vi phạm.
Theo Bộ Công an, đề xuất này tương đồng với mô hình quản lý của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), nơi cơ quan quản lý được phép thanh tra không báo trước, yêu cầu thu hồi sản phẩm ngay lập tức và đình chỉ hoạt động của cơ sở vi phạm. Tuy nhiên, cơ chế kiểm soát quyền lực cần thiết kế chặt chẽ để tránh lạm quyền và hạn chế tác động tiêu cực tới hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Ngoài vấn đề an toàn thực phẩm, Bộ Công an cho rằng thực phẩm có thể bị lợi dụng như một phương thức gây mất an ninh, chẳng hạn tấn công vào các bếp ăn tập thể nhằm gây hoảng loạn xã hội. Do đó, dự luật cần tiếp cận theo hướng bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng thực phẩm, thay vì chỉ tập trung vào an toàn thực phẩm như hiện nay.
Cơ quan này cũng đề xuất bổ sung tiêu chí xác định các hành vi xâm phạm an toàn thực phẩm ở mức độ nguy hiểm để làm căn cứ xử lý hình sự. Những hành vi cố ý sử dụng chất cấm, chất độc hại cần bị xử lý ngay cả khi chưa gây hậu quả.
Bên cạnh đó, mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng thực phẩm cần có hệ thống lưu trữ dữ liệu số và khả năng kết nối với trung tâm dữ liệu quốc gia để phục vụ truy xuất, giám sát.
Trước đó, nhiều đại biểu Quốc hội cũng phản ánh những bất cập trong công tác thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm. Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP HCM, cho rằng việc bỏ thanh tra chuyên ngành và chuyển sang kiểm tra thông thường đã làm giảm hiệu quả phát hiện vi phạm.
Theo bà, các cuộc kiểm tra hiện chủ yếu được thực hiện theo kế hoạch và phải thông báo trước cho doanh nghiệp nên khó phát hiện sai phạm. Trong khi đó, nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn hoạt động ngoài phạm vi quản lý hoặc không có giấy phép, khiến lực lượng chức năng khó xử lý nếu không có sự phối hợp của công an.