Trong nhiều năm qua, sức khỏe thể chất của trẻ em thường được ưu tiên hàng đầu, trong khi các vấn đề về tâm lý, cảm xúc đôi khi chưa nhận được sự chú ý tương xứng. Tuy nhiên, các dữ liệu y tế công cộng hiện nay cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác.
Theo các báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay gặp các rối loạn về sức khỏe tâm thần, đặc biệt là lo âu và trầm cảm, đang có chiều hướng gia tăng trên toàn cầu. Tại Việt Nam, các nghiên cứu dịch tễ học và ghi nhận từ các bệnh viện chuyên khoa nhi, khoa tâm lý lâm sàng cũng chỉ ra lượng bệnh nhi đến thăm khám vì các rối loạn tâm lý, hành vi ngày càng nhiều.
 |
| Sự hỗ trợ chuyên môn sớm là chìa khóa để trẻ vượt qua các rào cản tâm lý. |
Yếu tố nguy cơ và dấu hiệu nhận biết
Trong bối cảnh xã hội hiện đại mang đến nhiều yếu tố nguy cơ tác động trực tiếp đến hệ thần kinh và tâm lý vốn đang trong giai đoạn phát triển và hoàn thiện của trẻ. Những nguyên nhân phổ biến được ghi nhận bao gồm: áp lực thành tích học tập, sự thiếu hụt tương tác trực tiếp trong gia đình, bạo lực học đường và đặc biệt là tác động tiêu cực từ môi trường không gian mạng (mạng xã hội, trò chơi trực tuyến).
Đáng chú ý, các biểu hiện bất ổn về tinh thần ở trẻ em thường không rõ ràng như ở người lớn và rất dễ bị nhầm lẫn với "sự thay đổi tâm sinh lý tuổi dậy thì" hoặc "tính cách bướng bỉnh". Theo các chuyên gia tâm lý lâm sàng, phụ huynh cần đặc biệt lưu ý khi trẻ có các dấu hiệu kéo dài như:
- Thay đổi đột ngột thói quen ăn uống và giấc ngủ (mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều).
- Thu mình, ngại giao tiếp với gia đình và bạn bè.
- Giảm sút kết quả học tập, mất tập trung.
- Thường xuyên cáu gắt, lo âu thái quá hoặc có những cơn hoảng loạn vô cớ.
- Trẻ thường xuyên than phiền về các triệu chứng thể chất (đau đầu, đau bụng) nhưng qua thăm khám lại không tìm ra nguyên nhân bệnh lý.
Khuyến cáo từ cơ quan y tế
Việc xem nhẹ hoặc bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm có thể dẫn đến tình trạng bệnh lý tăng nặng, gây khó khăn cho quá trình can thiệp và để lại hệ lụy lâu dài đối với khả năng học tập, hòa nhập xã hội của trẻ khi trưởng thành.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, gia đình và nhà trường cần xây dựng một môi trường giao tiếp an toàn, cởi mở, nơi trẻ được lắng nghe mà không bị phán xét. Khi phát hiện trẻ có những biểu hiện bất thường về tâm lý kéo dài ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, phụ huynh không nên tự ý sử dụng các biện pháp truyền miệng hoặc tự ý điều trị. Thay vào đó, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế có chuyên khoa tâm lý học lâm sàng hoặc tâm thần nhi để được các bác sĩ đánh giá chuyên môn và tư vấn phác đồ can thiệp phù hợp.
Chăm sóc sức khỏe tinh thần cần được đặt ngang hàng với việc nuôi dưỡng thể chất. Một đứa trẻ khỏe mạnh thực sự là một đứa trẻ phát triển hài hòa cả về thể lực lẫn trí lực và cảm xúc.