Chị Nguyễn Thị Hồng Liên hiện đang công tác tại một trường học ở Hà Nội. Chị cũng có kinh nghiệm hơn 15 năm "giáo dục tại gia" bán thời gian cho hai con.
Cả 2 con của chị Liên đều vừa học chương trình ở trường Việt Nam và vẫn học song song chương trình homeschool Acellus + text book Mỹ. Con trai lớn của chị học xong lớp 11 ở một trường công ở Việt Nam và lấy bằng THPT Mỹ online. Em cũng apply và nhận được học bổng của một số trường đại học ở Mỹ. Hiện em đang du học.
Theo chia sẻ của chị Liên, mục tiêu nuôi dạy con ngay từ đầu không phải để các con đi du học, mà là đào tạo để con trở thành công dân toàn cầu, tức có đủ năng lực, đạo đức và bản lĩnh để lựa chọn quốc gia mình muốn sinh sống. Du học, nếu có, chỉ là một bước trong hành trình ấy; và ngay cả khi không đi du học, con vẫn có thể làm việc hoặc sinh sống ở nước ngoài nếu đủ năng lực.
Vậy gia đình chị đã làm gì để theo đuổi mục tiêu này?
Đặt mục tiêu rõ ràng
Theo chị Liên, việc xác định rõ mục tiêu giáo dục ngay từ đầu là yếu tố then chốt. Gia đình lấy chuẩn đầu vào của các trường đại học Mỹ làm thước đo định hướng.
Về học thuật, mục tiêu được đặt ra gồm: GPA bậc THPT từ 8,0-9,0 trở lên (nếu học hệ Mỹ thì từ 9,0 trở lên); IELTS 7,5-8,0; SAT 1400-1500; Hai môn AP theo định hướng nghề nghiệp (không bắt buộc).
Về kỹ năng mềm và đạo đức:
Tham gia đều đặn các hoạt động ngoại khóa, thiện nguyện để rèn kỹ năng làm việc nhóm và tinh thần hỗ trợ cộng đồng.
Tham gia hoạt động kỹ năng sống (Boy Scouts – Hướng đạo sinh Mỹ), rèn luyện cảm xúc xã hội và chánh niệm.
Xây dựng bộ hồ sơ nghề nghiệp vững vàng từ cấp 3: hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu bản thân, xác định ngành nghề, có trải nghiệm thực tập trước khi vào đại học.
Học thêm một ngoại ngữ và chơi một nhạc cụ (không bắt buộc).
Từ mục tiêu dài hạn ở tuổi 18, gia đình chia nhỏ thành kế hoạch theo từng giai đoạn, từng năm, từng tuần và từng ngày. Mỗi ngày học đều cụ thể: đọc sách gì, làm bao nhiêu trang tiếng Anh, xem bao nhiêu clip tiếng Anh; thời gian chơi, làm việc nhà, học tập và nghỉ ngơi đều được phân bổ rõ ràng. Theo chị Liên, khi mục tiêu được cụ thể hóa như vậy, chương trình Mỹ không còn là điều xa vời mà trở nên khả thi nếu kiên trì thực hiện.
Giai đoạn mầm non: Tự lập và ngoại ngữ
Ở giai đoạn mầm non, gia đình tập trung vào hai yếu tố chính.
Thứ nhất là kỹ năng tự lập: trẻ được rèn tự ăn, tự dọn bát, tự tắm, tự mặc quần áo, tự vệ sinh cá nhân, tự ngủ, tự cất đồ chơi. Song song đó là vận động thể chất để tăng cường sức khỏe.
Thứ hai là ngoại ngữ. Gia đình lựa chọn tiếng Anh vì đây là ngôn ngữ phổ biến, tài liệu phong phú, phù hợp với định hướng sinh sống tại các quốc gia nói tiếng Anh. Từ khoảng 3,5-4 tuổi, khi trẻ đã vững tiếng Việt, việc học tiếng Anh bắt đầu bằng giao tiếp trực tiếp với mẹ, xem hoạt hình, nghe sách nói, đọc sách tiếng Anh cùng nhau để tăng khả năng nghe – nói.
Giai đoạn tiểu học: Tận dụng "thời kỳ vàng" ngôn ngữ
Khoảng 6 tuổi, sau 2-3 năm tiếp xúc tiếng Anh đều đặn, mỗi ngày khoảng 2 giờ giao tiếp và làm nhiệm vụ tiếng Anh, trẻ có thể nghe hiểu chương trình grade K của Acellus. Gia đình bắt đầu cho học ba môn hệ Mỹ gồm Language Arts, Science, Social Studies; môn Toán học trên Khan Academy và Beestar do chương trình Toán Acellus được đánh giá là khá dễ. Ngoài ra, trẻ đọc nhiều trên tài khoản Raz-Kids và bộ sách tăng cường đọc hiểu theo từng grade của chương trình Mỹ.
Giai đoạn tiểu học được xem là thời kỳ vàng học ngoại ngữ và chương trình Việt Nam chưa quá nặng. Gia đình không chọn trường chuyên hay trường điểm, mà chọn trường gần nhà, lớp học tốt, giáo viên tâm huyết, ít giao bài tập về nhà để con có thời gian theo học hệ Mỹ.
Song song với học tập, trẻ được rèn làm việc nhà như nấu cơm, nấu một số món đơn giản; đến lớp 4 có thể tự nấu ăn khi mẹ vắng nhà. Gia đình cũng cho con tham gia các chuyến đi rừng, leo núi để rèn kỹ năng sinh tồn và khả năng lập kế hoạch.
Giai đoạn THCS: Điều chỉnh nhịp độ
Lên THCS, chương trình Việt Nam nặng hơn và cần chuẩn bị thi vào lớp 10, nên thời gian cho hệ Mỹ giảm dần. Con tiếp tục học lớp 6–8 hệ Mỹ, học cuốn chiếu mỗi đợt 2 môn để đảm bảo tập trung. Hình thức học chủ yếu online.
Lớp 9, con tạm dừng hệ Mỹ để ôn thi vào 10. Gia đình chọn một trường tư có mức học phí phù hợp, đầu vào không quá khó. Trong năm lớp 9, con thi IELTS đạt 7,0, vừa phục vụ xét lớp tốt của trường, vừa chuẩn bị nền tảng cho SAT sau này. Việc tự ôn với Edmicro IELTS hỗ trợ cải thiện kỹ năng viết; nghe, đọc, nói đã vững từ trước nhờ nền tảng hệ Mỹ.
Giai đoạn THPT: Tôn trọng thiên hướng cá nhân
Bước vào THPT, hai con lựa chọn hai hướng khác nhau.
Người anh lớn yêu thích phong cách học Mỹ, thiên về sáng tạo và viết luận, nên đăng ký học lớp 10-11 chương trình Việt Nam kết hợp 7 môn Nebraska Online High School để lấy bằng Mỹ cuối lớp 11 và dùng bằng này nộp hồ sơ đại học. Em nghỉ lớp 12 để gap year, học kỹ năng, thực tập, học lái xe và trải nghiệm trước khi ra nước ngoài học tập và làm việc.
Người em út thiên về kỹ thuật nên chọn học đủ 3 năm phổ thông Việt Nam, tập trung SAT và các môn Toán – Lý – Hóa, đồng thời thực tập tại các công ty kỹ thuật. Em dự định học đại học trong nước và cân nhắc học thạc sĩ sau.
Cả hai đều tham gia Boy Scouts, làm leader, hỗ trợ các em nhỏ, khởi tạo dự án gây quỹ thiện nguyện, học hướng nghiệp và quản lý tài chính đầu tư. Gia đình còn hỗ trợ các khóa học về nội tâm, thiết lập mối quan hệ và tài chính.
Giai đoạn đại học: Học để thâm nhập đời sống
Theo định hướng gia đình, nếu chỉ cần bằng cấp, có thể học online trong nước. Vì vậy, khi đi du học, mục tiêu không chỉ là học mà còn là hòa nhập, xây dựng quan hệ, tìm cơ hội nghề nghiệp.
Ngay tuần đầu sang Úc, con trai lớn của chị Liên đã đi làm và trước đó đã có sẵn mạng lưới bạn bè tại đây. Em chủ động kết nối với cả những người đã có quốc tịch để học hỏi về việc làm, định cư, công việc và cuộc sống.
Con lập kế hoạch rõ ràng cho việc học, làm, xây dựng quan hệ, thể thao, nấu ăn, dọn dẹp và sở thích cá nhân. Theo chị Liên, sau 19 năm được rèn thói quen lập kế hoạch, khi ra ở riêng, việc quản lý thời gian trở thành bản năng.
Theo chị Liên, khi mục tiêu rõ ràng, phương pháp nhất quán và sự kiên trì được duy trì suốt nhiều năm, kết quả đến như một hệ quả tự nhiên. Và sau tất cả, điều gia đình hướng đến không chỉ là một tấm bằng quốc tế, mà là những người trẻ có nội tâm vững vàng, biết lao động, biết yêu thương và đủ bản lĩnh để bước ra thế giới bằng chính đôi chân của mình.