Vài ngày trước, tôi lướt mạng xã hội và bắt gặp một bài chia sẻ đầy uất ức của một người mẹ. Từng dòng chữ đều là sự bất lực và chua xót.
Chị viết: “Vợ chồng tôi tằn tiện cả đời, vất vả lắm mới nuôi con trai học xong đại học. Vậy mà giờ nó ở nhà nằm dài, phòng thì rác chất đống cũng không dọn. Thúc nó đi làm thì kêu việc mệt, lương thấp. Chỉ cần nói nặng vài câu là nó nổi đóa, không trách xã hội bất công thì cũng trách bố mẹ không có năng lực, không trải sẵn đường cho nó đi. Nhiều đêm tỉnh giấc, tôi khóc không thành tiếng. Vì sao chúng tôi dốc hết sức lực, lại nuôi ra một đứa con như vậy?”
Đọc xong, tôi bất giác nhớ đến quan điểm từng được giáo sư Lý Mai Cẩn nhắc tới:
Vấn đề của trẻ, phần lớn đều là “quả” được gieo từ giáo dục gia đình thuở ban đầu.
Khẩu vị của trẻ là do được nuông chiều mà thành.
Tính khí của trẻ là do người lớn “dẫn” mà ra.
Sự lười biếng của trẻ là kết quả của việc bao bọc và dung túng quá mức.
Không có đứa trẻ nào “đột nhiên” bị nuôi hỏng.
Chỉ có những bậc cha mẹ liên tục sai lầm mà không tự nhận ra.
Người xưa nói: “Cây không uốn thì không thẳng, người không rèn thì không nên người.”
Nếu trẻ xuất hiện 3 biểu hiện dưới đây, nghĩa là đã bị chiều quá mức. Nếu không kịp rèn giũa, tương lai rất dễ “gãy”.
1. Năng lực yếu
Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc từng đưa tin một vụ việc: cha mẹ kiện chính con ruột của mình.
Một người đàn ông tên Từ Thanh, sau khi tốt nghiệp đại học thì ở nhà không làm gì suốt 7 năm: ngủ, lên mạng, hết tiền thì xin bố mẹ.
Cha mẹ nhiều lần khuyên con đi làm, anh ta lại cho rằng cha mẹ có nghĩa vụ phải nuôi mình.
Bất đắc dĩ, cha mẹ kiện ra tòa, yêu cầu cưỡng chế con trai rời khỏi nhà.
Phán quyết có hiệu lực, Từ Thanh vẫn không chấp hành, còn gào lên với bố mẹ: "Hai người muốn ép tôi chết đúng không?”
Sự thật là, anh ta không phải không muốn đi làm, mà là không có năng lực làm việc.
Từ nhỏ:
- Không phải làm bất kỳ việc nhà nào
- Lên tiểu học, chê làm lớp trưởng mệt → mẹ xin giáo viên cho thôi
- Đại học không hòa hợp với bạn cùng phòng → mẹ cho về nhà ở
- Tốt nghiệp kêu tìm việc vất vả → bố trực tiếp sắp xếp việc cho
Nhưng xã hội không phải gia đình. Không ai chiều theo anh ta, không ai gánh giúp anh ta.
Đi làm thì chỉ tăng ca chút đã than khổ, gặp mâu thuẫn nơi công sở thì không biết xử lý. Cuối cùng, anh ta chọn cách không làm gì cả.
Trong cuốn Thương con thì phải nghiêm khắc, tác giả từng viết: “Con cái khó bám rễ trong xã hội, không thể chỉ trách xã hội cạnh tranh khốc liệt. Hãy tự hỏi, đôi tay từng ru con ngủ của mình, đã thắp lên trong con những kỹ năng và phẩm chất gì chưa?”
Không có năng lực nào là tự nhiên mà có:
- Một đứa trẻ không làm gì từ nhỏ, sẽ không đột nhiên tự lập ở tuổi 18
- Một đứa trẻ không biết xử lý quan hệ, sẽ không tự nhiên giỏi giao tiếp ở tuổi 20
- Một đứa trẻ chưa từng chịu thất bại, sẽ không thể gánh vác cuộc đời ở tuổi 22
Những khó khăn mà cha mẹ gánh thay con, cuối cùng sẽ biến thành rào cản mà con không vượt nổi khi phải đi một mình.
Tầm nhìn xa không phải là che chắn con cả đời, mà là rèn cho con đôi cánh của chính mình.
Cách rèn năng lực cho trẻ:
1. Làm việc nhà – rèn tính độc lập
Học làm việc nhà chính là học cách mưu sinh.
Nấu ăn rèn sinh tồn, đi chợ rèn quyết định, dọn dẹp rèn tự quản, sắp xếp rèn tư duy.
2. Giao tiếp nhiều – rèn năng lực xã hội
Đừng chỉ chăm chăm vào điểm số. Biết hiểu người khác, nói rõ suy nghĩ, giải quyết xung đột quan trọng hơn bài thi.
3. Chịu khổ một chút – rèn khả năng chịu đựng
Đừng làm “cha mẹ ủi đường”. Bạn lùi một bước, con mới có cơ hội tiến lên một bước.
2. Tính khí lớn
Có một video ở Thượng Hải khiến người ta rùng mình: Một người cha bị con gái 17 tuổi ép đến mức phải gọi cảnh sát.
Người cha kể: ông nuôi con như công chúa. Con thích guitar → ông tiết kiệm cho đi học. Con muốn du học → ông dốc hết tiền cho đi
Dù con bốc đồng: Đăng ký lớp rồi bỏ. Du học chưa đầy một năm đã về. Ông chưa từng trách mắng một câu.
Nhưng con gái ngày càng nóng nảy, la hét, thậm chí ra tay với bố mẹ.
Chỉ vì ông từ chối mua đôi giày 800 tệ (khoảng 3 triệu VNĐ), con gái đã nổi cơn thịnh nộ, cắt nát toàn bộ quần áo của bố và tự nhốt mình trong phòng thay đồ. Không còn cách nào khác, người cha phải cầu cứu cảnh sát.
Thật khó tưởng tượng: Một đứa trẻ 17 tuổi chỉ vì bị từ chối một lần, đã cầm kéo phá đồ của cha.
Vậy sau này, khi cuộc đời không như ý, liệu con dao ấy sẽ hướng về đâu?
Giáo sư Lý Mai Cẩn từng nói: Tính khí của trẻ, là do cha mẹ nuôi dưỡng mà ra.
Trẻ nhỏ vốn ích kỷ và bướng bỉnh. Khóc lóc, ăn vạ chỉ là cách chúng thử giới hạn của cha mẹ. Bạn càng chiều, trẻ càng không biết kiềm chế: Không từng bị từ chối → nghĩ yêu cầu nào cũng phải được đáp ứng; Không từng bị phạt → cho rằng nổi nóng là điều đương nhiên.
Sự nuông chiều của bạn nuôi lớn sự đương nhiên và tiếp tay cho sự vô độ
Cách sửa tính khí:
1. Lập quy tắc gia đình, rõ ràng giới hạn
Trẻ cần biết điều gì được – điều gì không.
2. Thực thi một cách ôn hòa nhưng kiên định
Trẻ ăn vạ, nổi giận chính là lúc tốt nhất để dạy quản lý cảm xúc.
Nguyên tắc “4 không” của Lý Mai Cẩn:
- Không giảng đạo lý
- Không đánh mắng
- Không bỏ đi
- Không thỏa hiệp
3. Không góp ý được
Thú thật, tôi cũng từng nuông chiều con trai mình. Về vật chất không quá dư dả, nhưng về cảm xúc thì luôn lấy con làm trung tâm; luôn lắng nghe, bảo vệ tự tôn của con; dù con sai, tôi cũng chỉ an ủi, không phê bình. Tôi từng nghĩ, như vậy con sẽ tự tin và được yêu mến.
Cho đến khi con nói mình bị bạn bè cô lập. Giáo viên cho biết: trong hoạt động nhóm, con luôn áp đặt ý kiến, không cho ai phản biện. Bị góp ý liền nổi giận, thậm chí cãi lại giáo viên.
Có câu nói rất đúng: “Con nhà bình thường không sợ kém năng lực, chỉ sợ nửa câu cũng không nghe được.”
Kết
Đại bàng dạy con bay bằng cách đẩy con khỏi vách đá. Bên dưới là hiểm nguy, cũng là nơi rèn giũa sự sống. Giáo dục cũng vậy: Không rèn năng lực → con không làm được việc; Không rèn tính khí → con nóng nảy, khó quản; Không rèn cái tôi → con không tiếp thu được góp ý.
Đừng vì xót con mà chiều con quá mức. Hãy để con trải qua những điều cần trải, chịu những va vấp cần chịu. Chỉ như vậy, con mới có thể tự mọc cánh và bay đến bầu trời của chính mình.