“Rốt cuộc con còn muốn gì nữa?”
Đó là tiếng hét gần như bất lực của một bà mẹ.
Nguyên nhân là vì chị đưa con trai ra nước ngoài du lịch, tốn không ít tiền, thưởng thức đủ loại ẩm thực, tham quan nhiều thành phố. Thế nhưng vừa kết thúc chuyến đi, về đến nhà, đứa trẻ lại trở nên uể oải, thiếu sức sống, dễ cáu gắt, nổi nóng.
Người mẹ vô cùng bối rối: những niềm vui có thể cho con, chị đều đã cho, vậy vì sao con vẫn không hạnh phúc?
Trong phần bình luận an ủi, có một ý kiến khiến nhiều người suy ngẫm:
Có những đứa trẻ rất ít khi được đi du lịch, nhưng chỉ cần ở nhà chơi xếp hình, vẽ một bức tranh thôi cũng đã thấy vui vẻ và mãn nguyện.
Đáng tiếc là cũng có những đứa trẻ khác, dù sống trong “mật ngọt”, vẫn ngày càng khó tìm thấy niềm vui.
Nói thẳng ra, đó là do được nuông chiều quá mức. Nói một cách nhẹ nhàng hơn: cha mẹ cho con quá nhiều niềm vui dựa trên tiêu dùng, khiến khả năng tự tạo ra niềm vui của trẻ ngày càng suy giảm, lâu dần thậm chí đánh mất hoàn toàn năng lực ấy, và đương nhiên sẽ ngày càng kém hạnh phúc.
“Niềm vui tiêu dùng” chỉ là bề nổi của hạnh phúc
Những món đồ chơi đắt tiền, quần áo đẹp, thậm chí là hàng xa xỉ mà cha mẹ mua cho con, quả thực có thể kích thích cảm giác, mang lại trải nghiệm vui vẻ trong chốc lát.
Trẻ có thể vui vì có món đồ mình thích mà bạn khác không có, cảm thấy tự hào nho nhỏ.
Nhưng kiểu vui này chỉ dừng lại ở bề mặt, chỉ thỏa mãn nhu cầu tâm lý trong thời gian ngắn – đó là niềm vui bề nổi.
Niềm vui tiêu dùng kích thích quá thường xuyên = không còn kích thích
Một số trẻ lớn lên trong môi trường liên tục được “cho ăn” niềm vui tiêu dùng, ngày nào cũng tiếp nhận một cách thụ động.
Khi sự kích thích này lặp đi lặp lại quá nhiều, trẻ sẽ trở nên chai lì, thậm chí không còn cảm giác gì khi tiếp xúc với những niềm vui kiểu đó nữa.
Lúc này, kích thích thường xuyên chẳng khác nào không kích thích. Sự cố gắng và chi tiêu của cha mẹ có khi chỉ là tự cảm động bản thân, rồi trôi đi vô ích.
Đằng sau niềm vui tiêu dùng là nguy cơ khiến trẻ “không hạnh phúc”
Nhiều cha mẹ cho rằng mình kiếm tiền là vì con, sẵn sàng chi bao nhiêu cho con cũng không tiếc.
Vì vậy, họ liên tục dùng tiền để bù đắp cho việc thiếu thời gian bên con, hoặc để xoa dịu cảm giác áy náy, thiếu hụt trong lòng mình.
Nhưng khi trẻ thụ động hưởng thụ niềm vui tiêu dùng, cảm xúc thật của trẻ cũng dần bị che giấu.
Nguy cơ lớn nhất là: cha mẹ dùng vật chất để thay thế sự đồng hành, trong khi nội tâm của trẻ vẫn trống rỗng. Ngoài những khoảnh khắc vui khi nhận quà, phần lớn thời gian còn lại, trẻ vẫn cảm thấy cô đơn, thiếu thốn.
Tóm lại, cha mẹ có thể cho con niềm vui từ vật chất, nhưng phải biết chừng mực. Nếu không, trẻ sẽ ngày càng khó dạy và dần mất đi khả năng tự tạo ra hạnh phúc.
Làm sao để nuôi dưỡng khả năng tự tạo niềm vui cho trẻ?
1. Để trẻ tìm thấy niềm vui trong đời sống hằng ngày
Một gia đình ấm áp, cha hiền con thảo, mẹ dịu con ngoan – chỉ cần vậy thôi cũng đủ khiến con người mỉm cười.
Trẻ em cũng là “người lớn thu nhỏ”. Trong một gia đình ổn định, trẻ có cảm giác an toàn mạnh mẽ, nội tâm dễ chịu và vui vẻ hơn.
Ngoài ra, có thể tăng cường việc nhà cho trẻ: quét nhà, lau nhà, tự giặt quần áo. Sau khi lao động và hơi toát mồ hôi, trẻ cũng có thể giải tỏa áp lực, giảm lo âu – đó cũng là một cách tạo ra niềm vui.
2. Để trẻ tìm thấy niềm vui trong quá trình khám phá
Trẻ nhỏ vốn đầy tò mò: thích quan sát kiến tha mồi, thích nhìn mưa rơi ngoài cửa sổ, tận hưởng quá trình khám phá điều mới mẻ.
Nhiều bé trai thích tháo đồ điện, đồ chơi để nghiên cứu cấu tạo, có thể mải mê hàng giờ liền.
Khi lắp ráp thành công, trẻ sẽ nở nụ cười rất hiếm gặp, tận hưởng cảm giác thành tựu từ việc khám phá.
Khả năng tự tạo niềm vui này vốn có sẵn trong mỗi đứa trẻ. Cha mẹ chỉ cần đảm bảo an toàn và cho con đủ không gian khám phá, để năng lực ấy được phát triển.
3. Để trẻ tạo ra niềm vui thông qua việc biểu đạt
Sự thỏa mãn nhu cầu giao tiếp, chẳng hạn như được ăn món mẹ nấu và nói lời yêu mẹ, cũng là một trải nghiệm hạnh phúc.
Hay việc trẻ hát, trò chuyện với món đồ chơi yêu thích, thì thầm với thú cưng, kể cho mẹ nghe chuyện vui ở trường… tất cả đều giúp trẻ cảm thấy vui vẻ khi được bày tỏ.
Cha mẹ cần phối hợp và lắng nghe, hạn chế ngăn cản những biểu đạt này của con.
Hạnh phúc là một năng lực – mong rằng con bạn sở hữu được
Tiền có thể mua một chuyến du lịch, nhưng không thể mua được hạnh phúc của trẻ, bởi hạnh phúc là một năng lực cần được nuôi dưỡng.
Đừng coi đây là bài toán quá khó, vì thật ra rất đơn giản. Cha mẹ có thể bắt đầu từ những việc nhỏ: để trẻ tự làm một số việc như trồng cây, chăm hoa, trồng rau và thu hoạch.
Khi làm được, trẻ sẽ cảm thấy “mình thật giỏi”, có được sự tự tin và niềm vui.
Tương tự, cha mẹ có thể dựa vào sở thích của con để giúp con tìm thấy hạnh phúc: trẻ thích lắp Lego thì hãy để con thoải mái thể hiện thành quả, tận hưởng sự mãn nguyện trong quá trình đó.