Bộ Y tế Việt Nam vừa có báo cáo cập nhật gửi Văn phòng Trung ương Đảng và Chính phủ, đồng thời kích hoạt hàng loạt biện pháp giám sát, phòng chống từ cửa khẩu đến cộng đồng.
Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ gây đại dịch của virus Nipah
Ngày 4/2, Bộ Y tế Ấn Độ họp với WHO về 2 trường hợp mắc virus Nipah tại nước này là nhân viên y tế, có thể lây nhiễm trong quá trình cấp cứu một bệnh nhân nghi mắc bằng biện pháp hà hơi thổi ngạt. Ấn Độ đã tuyên bố kiểm soát ổ dịch và không ghi nhận thêm ca mới.
Trong khi Bangladesh báo cáo một ca tử vong do Nipah hôm 3/2. Bệnh nhân nữ 45 tuổi, không đi lại trong và ngoài nước nhưng có tiền sử uống nhựa cây chà là tươi nhiều lần trước khi khởi phát bệnh.
Từ năm 2001 đến nay, Bangladesh đã ghi nhận 348 ca mắc, trong đó 250 ca tử vong, tương đương tỷ lệ tử vong lên tới 72%. Gần một nửa số ca nhiễm có liên quan đến việc sử dụng nhựa chà là tươi hoặc lên men, nguồn thực phẩm dễ bị nhiễm virus từ dơi ăn quả.
WHO đánh giá nguy cơ lây lan quốc tế ở mức thấp do các ổ dịch thường nhỏ và chưa ghi nhận lây lan xuyên biên giới. Tuy vậy, virus Nipah được xếp vào nhóm tác nhân có khả năng gây dịch nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, có thể lây từ động vật sang người và lây truyền trong cơ sở y tế nếu kiểm soát nhiễm khuẩn không nghiêm ngặt.
Ngày 14/2, Bộ Y tế cho biết hiện Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, di chuyển quốc tế gia tăng, nguy cơ xâm nhập các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm luôn hiện hữu.
Bộ Y tế cũng lưu ý: Bệnh do virus Nipah được xếp vào bệnh truyền nhiễm nhóm A, có tiềm năng gây đại dịch và nằm trong danh sách ưu tiên của WHO.
Lưu ý nhiều bệnh truyền nhiễm trong thời tiết Đông-Xuân
Theo Bộ Y tế, bệnh truyền nhiễm trên thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Tại Việt Nam, khí hậu nhiệt đới gió mùa tạo điều kiện cho nhiều tác nhân gây bệnh lưu hành quanh năm. Sốt xuất huyết tại khu vực phía Nam hiện cao hơn cùng kỳ năm trước và có nguy cơ tăng dần từ tháng 4, đạt đỉnh vào mùa mưa.
Các bệnh lây qua đường hô hấp như sởi, rubella, cúm, bạch hầu, ho gà có thể gia tăng trong giai đoạn chuyển mùa Đông-Xuân. Bệnh tay chân miệng, liên cầu lợn ở người cũng tiềm ẩn nguy cơ bùng phát do gia tăng giao lưu, ăn uống dịp đầu năm.
Trong bối cảnh đó, Nipah dù nguy cơ xâm nhập được đánh giá thấp nhưng vẫn là mối đe dọa cần đặc biệt cảnh giác bởi đặc tính lây truyền từ động vật sang người và khả năng gây tử vong cao.
Trước nguy cơ tiềm ẩn, Bộ Y tế đã ban hành nhiều công văn chỉ đạo tăng cường giám sát và sẵn sàng ứng phó với bệnh do virus Nipah. Các địa phương được yêu cầu chủ động giám sát tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; chuẩn bị sẵn sàng xét nghiệm, chẩn đoán, điều trị nếu xuất hiện ca bệnh.
Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh đã sẵn sàng xét nghiệm Realtime PCR và giải trình tự gene để xác định virus Nipah. Các viện đầu ngành về dịch tễ, ký sinh trùng, côn trùng được phân công hỗ trợ chuyên môn cho địa phương khi cần.
Trong hai tuần đầu tháng 2/2026, các đoàn công tác của Bộ Y tế đã kiểm tra, giám sát công tác phòng chống dịch tại nhiều cửa khẩu quốc tế, đồng thời, tổ chức hội nghị tập huấn giám sát và phòng chống bệnh Nipah cho các trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế và CDC các tỉnh phía Bắc.
Bộ Y tế cũng tăng cường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giám sát dịch bệnh lây từ động vật sang người, nhất là các bệnh liên quan đến dơi ăn quả, nguồn mang virus Nipah đã được xác định tại nhiều quốc gia.
Bộ Y tế cảnh báo, dù chưa có ca bệnh do virus Nipah tại Việt Nam, bài học từ đại dịch Covid-19 cho thấy sự chủ quan có thể phải trả giá đắt. Virus Nipah chưa có vaccine rộng rãi và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Phòng bệnh vẫn là biện pháp then chốt.
Bộ Y tế khuyến cáo người dân không sử dụng thực phẩm có nguy cơ nhiễm bệnh từ động vật hoang dã; tuân thủ các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế; khai báo y tế trung thực khi có yếu tố dịch tễ liên quan đến vùng có dịch. Các cơ sở y tế cần đặc biệt chú ý bảo hộ khi xử trí cấp cứu hô hấp, tránh lây nhiễm chéo.
Dịch bệnh do virus Nipah có thể không ồn ào như những đại dịch lớn, nhưng với tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây truyền trong môi trường chăm sóc y tế, đây là mối nguy tiềm tàng cần được theo dõi sát sao. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ hệ thống y tế và ý thức cảnh giác của cộng đồng chính là hàng rào quan trọng nhất để bảo vệ đất nước trước nguy cơ dịch bệnh nguy hiểm này.