Viêm màng não là một căn bệnh phổ biến ở trẻ em, những người suy giảm hệ miễn dịch. Bệnh xảy ra khi màng bảo vệ não và tủy sống bị tấn công bởi các tác nhân vi trùng. Các ổ viêm phát triển gây nên bệnh viêm màng não. Bệnh diễn biến nhanh, dễ để lại di chứng và có thể ảnh hưởng tới liên lượng sống của bệnh nhân nếu không được kịp thời chữa trị.
Có nhiều nguyên nhân gây ra căn bệnh này, có thể do nấm, do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây nên. Những tác nhân gây bệnh này thường xâm nhập vào cơ thể, đi qua đường máu và tấn công vào màng não, gây viêm. Vi trùng xâm nhập làm tổn thương cấu trúc màng não, chức năng thần kinh, từ đó gây ra các triệu chứng và biến chứng nghiêm trọng.
Những vi khuẩn này có thể xâm nhập vào máu qua đường hô hấp, qua xoang, tai và họng của con người. Vi khuẩn sẽ tấn công vào màng não qua hệ thống mạch máu. Vi khuẩn gây bệnh có thể lây từ người này qua người khác qua đường hô hấp nếu hai người tiếp xúc gần nhau, khi họ hắt hơi hoặc ho.
Mới đây, bệnh viện tiếp nhận một bé gái (6 tuổi, Tuyên Quang), có tiền sử khỏe mạnh. Khoảng 2 ngày trước khi vào viện, trẻ xuất hiện đau đầu từng cơn, kèm theo nôn và sốt. Gia đình đã đưa trẻ đến một cơ sở y tế gần nhà để thăm khám và được chẩn đoán bị viêm họng cấp và kê đơn về nhà uống, tuy nhiên tình trạng đau đầu càng nhiều, trẻ mệt và nôn nhiều. Gia đình rất lo lắng nên đã đưa bé đến Bệnh viện Đa khoa Hùng Vương thăm khám.
Sau khi nhập viện, các bác sĩ đã nhanh chóng tiến hành thăm khám lâm sàng và làm các xét nghiệm chẩn đoán bệnh. Kết quả xét nghiệm PCR dương tính với enterovirus. Hiện, sau 8 ngày điều trị theo phác đồ viêm màng não do virus, trẻ tỉnh táo, hết sốt, tình trạng sức khỏe ổn định và đã được xuất viện.
Theo thạc sĩ, bác sĩ Trần Thị Cườm, Phó Trưởng khoa Nhi, viêm màng não virus là tình trạng viêm màng não do căn nguyên virus gây nên, bệnh gặp ở mọi lứa tuổi nhưng nguy cơ cao hơn ở những người suy giảm miễn dịch và trẻ em.
Các triệu chứng chính của viêm màng não do virus nói chung và enterovirus nói riêng có thể xuất hiện đột ngột bao gồm:
- Sốt, ớn lạnh, đau đầu, cổ cứng, buồn nôn hoặc nôn, nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng), chán ăn, mệt mỏi.
- Đôi khi có các triệu chứng của nhiễm virus (như sổ mũi, ho, đau nhức cơ thể hoặc phát ban, trước khi có triệu chứng của viêm màng não).
- Ở trẻ sơ sinh, triệu chứng thường không đặc hiệu bao gồm: sốt, nôn, thóp phồng, bú kém, ngủ nhiều…
Để chẩn đoán xác định, trẻ cần được chọc dịch não tủy và làm xét nghiệm PCR để xác định căn nguyên virus. Điều trị triệu chứng hiện đang là phương pháp chính trong quản lý bệnh viêm màng não do virus với các thuốc giảm đau, hạ sốt, giảm viêm và dinh dưỡng nâng cao thể trạng.
Theo đó, có ba loại viêm màng não ở trẻ em :
Viêm màng não do virus
Tỷ lệ mắc do virus thường ít hơn tỷ lệ mắc do vi khuẩn, tình trạng bệnh cũng bớt nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, bệnh diễn biến khá nhanh, tiên lượng nặng và để lại nhiều biến chứng nguy hiểm ngay cả khi đã được chữa khỏi.
Triệu chứng bệnh nhân gặp phải là đau đầu, chán ăn, nôn ói, tiêu chảy, phát ban, tâm trạng thay đổi thất thường. Một số bệnh nhân lớn tuổi có thể nhạy cảm hơn với ánh sáng mặt trời, cảm thấy buồn ngủ, sốt cao thậm chí là hôn mê, co giật.
Viêm màng não do nấm
Số ca bệnh viêm màng não do nấm cũng ít hơn so với hai trường hợp mắc bệnh do vi khuẩn hoặc virus. Các ca bệnh chủ yếu là những người bị ung thư, hệ thống miễn dịch bị suy giảm, người mắc HIV/AIDS.
Bệnh nhân cảm thấy dễ cáu gắt, luôn cảm thấy mệt mỏi, nhầm lẫn và mất phương hướng.
Viêm màng não không nhiễm trùng
Những bệnh nhân mắc lupus ban đỏ hoặc ung thư có thể mắc bệnh. Những bệnh nhân từng bị chấn thương đầu, trải qua phẫu thuật hoặc sử dụng thuốc để điều trị, phục hồi có thể mắc bệnh viêm màng não.
Các ca bệnh không nhiễm trùng không lây nhiễm từ người này qua người khác.
Viêm màng não là một căn bệnh nguy hiểm, vì vậy mà để phòng ngừa bệnh thì những người dễ mắc bệnh như trẻ nhỏ, người già, người có hệ miễn dịch suy giảm cần giữ ấm cơ thể và được chăm sóc cẩn thận vào thời điểm giao mùa, có nhiều dịch bệnh. Trẻ em cần được tiêm vaccine phòng ngừa bệnh và theo dõi sức khỏe thường xuyên để có phương án điều trị kịp thời. Ngoài ra, cha mẹ cũng cần theo dõi và hướng dẫn các con :
- Hướng dẫn trẻ vệ sinh tay sạch với xà phòng trước khi ăn, sau khi ho, hắt xì, đi vệ sinh.
- Thực hiện ăn chín, uống sôi, sử dụng thực phẩm sạch có nguồn gốc rõ ràng.
- Vệ sinh đồ chơi chung, giữ môi trường sống sạch sẽ, khử trùng các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, bàn, ghế để ngăn ngừa lây lan virus.
- Cho trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất khi có dấu hiệu nôn, đau đầu, không đáp ứng với thuốc hạ sốt để được bác sĩ chẩn đoán và điều trị kịp thời.