Khám sức khỏe miễn phí toàn dân từ 2026: Cần theo lộ trình để không lãng phí nguồn lực
Đại biểu Phạm Thu Xanh (đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng) cho biết, trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm nay và giai đoạn 2026 – 2030, bà đặc biệt quan tâm đến vấn đề triển khai Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị. Theo đó, từ năm 2026, nước ta hướng tới hai mục tiêu cụ thể: Khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí cho người dân ít nhất 1 lần/năm. Phấn đấu 100% bệnh viện công và tư triển khai bệnh án điện tử, chấm dứt sử dụng bệnh án giấy.
Để triển khai một các hiệu quả công tác khám sức khỏe định kỳ, miễn phí cho người dân, bà Phạm Thu Xanh đã thẳng thắn nêu ra những khó khăn, thách thức cần vượt qua. Đó là sau khi thực hiện chính quyền hai cấp, các trạm y tế đã được sáp nhập thành một trạm với nhiều điểm trạm. Việc đảm bảo mỗi trạm có đủ 4 bác sĩ theo yêu cầu của Nghị quyết 72 là không thể làm ngay được. Do đó, hiện nay, y tế cơ sở chưa đủ năng lực cho việc sàng lọc, khám và chẩn đoán.
Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng đưa ra phép tính: Nếu chỉ tính 500.000 đồng cho một ca khám, với 100 triệu dân, tổng kinh phí có thể lên tới 50.000 tỷ đồng. Nếu không thực hiện theo trình tự, phân nhóm ưu tiên thì nguy cơ lãng phí ngân sách và quá tải hệ thống là hiện hữu.
Khó khăn tiếp theo là sự thiếu đồng bộ về hồ sơ sức khỏe điện tử. Bà Phạm Thu Xanh nhấn mạnh: "Nếu chỉ khám sức khỏe mà không có hồ sơ điện tử thì nó chỉ như một lát cắt chụp ảnh ngay tại thời điểm đó". Có sổ quản lý điện tử mới giúp theo dõi sức khỏe liên tục, tích hợp dữ liệu để tránh làm đi làm lại các xét nghiệm, từ đó giảm chi phí và giúp Chính phủ có bức tranh toàn cảnh để điều hành chính sách.
“Điểm cốt lõi không riêng gì vấn đề tổ chức các đợt khám miễn phí mà cần thực hiện hệ thống quản lý sức khỏe liên tục suốt vòng đời, trong đó y tế cơ sở là đơn vị thực hiện chính. Chúng tôi đề xuất Bộ Y tế sớm tham mưu ban hành Nghị định hướng dẫn Luật Phòng bệnh và xây dựng mô hình, trình tự triển khai cụ thể”, bà Phạm Thu Xanh nói.
 |
| Đại biểu Phạm Thu Xanh phát biểu |
Để việc khám sức khỏe không chỉ là "một lát cắt chụp ảnh" tại thời điểm khám mà trở thành dữ liệu sống, đại biểu Phạm Thu Xanh đề xuất quy trình 6 bước triển khai trước 01/7/2026, bao gồm: giao UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo UBND xã, phường, các trạm y tế rà soát dân cư theo độ tuổi, theo các yếu tố nguy cơ về tim mạch, tiểu đường, huyết áp, tiền sử bệnh để phân theo các nhóm nguy cơ cao, trung bình và khỏe mạnh. Bộ Y tế chuẩn hóa toàn bộ các gói khám và chia ra thành gói cơ bản toàn dân, khói khám theo độ tuổi, theo giới, gói khám theo nguy cơ với tinh thần là 70% sẽ triển khai được ở tuyến y tế cơ sở, chỉ 30% chuyển tuyến trên khi phát hiện bệnh.
Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Thu Xanh cũng đề xuất nên tổ chức khám theo lịch, phân luồng, như ưu tiên cho người cao tuổi, người có bệnh nền, những người là lao động chính trong gia đình. Đồng thời giao trạm y tế cơ sở làm nòng cốt cùng các bệnh viện công lập, ngoài công lập tham gia theo hợp đồng. Cần từng bước nhập dữ liệu về sức khỏe người dân, bắt buộc 100% kết quả khám phải được cập nhật vào sổ sức khỏe điện tử để liên thông giữa các cơ sở y tế và liên thông với bảo hiểm y tế. Đây sẽ là xương sống của toàn bộ chương trình khám sức khỏe miễn phí.
Quyết liệt với bệnh án điện tử: "Không liên thông thì không thanh toán"
Về mục tiêu 100% bệnh viện triển khai bệnh án điện tử, đại biểu Phạm Thu Xanh đánh giá hiện nay các cơ sở y tế cơ bản đã có nền tảng công nghệ thông tin và phần mềm HIS để kết nối quyết toán với bảo hiểm y tế. Nhiều bệnh viện Trung ương và bệnh viện tư nhân lớn đã vận hành đầy đủ bệnh án điện tử, loại bỏ hoàn toàn bệnh án giấy.
Tuy nhiên, cũng còn nhiều bệnh viện chưa tự chủ, phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách Nhà nước nên rất khó để đầu tư đồng bộ. Chi phí cho công nghệ thông tin vẫn chưa được cấu thành trong giá viện phí, tạo áp lực tài chính cho các đơn vị. Mỗi cơ sở y tế lại sử dụng một phần mềm khác nhau dẫn đến không liên thông được dữ liệu.
Để quản lý sức khỏe toàn dân một cách thực chất, đại biểu Phạm Thu Xanh khẳng định việc sở hữu sổ quản lý sức khỏe điện tử là yêu cầu tiên quyết, đồng thời mong muốn Chính phủ triển khai đồng bộ các giải pháp này. Nhằm đảm bảo tính kịp thời, đại biểu đề xuất Chính phủ ban hành kiến trúc tổng thể về dữ liệu quốc gia. Trong đó, Chính phủ cần chỉ đạo Bộ Y tế quy định cụ thể về chuẩn dữ liệu, phương thức kết nối cũng như danh mục dùng chung và dữ liệu y tế trên phạm vi toàn quốc.
Đáng chú ý, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu thống nhất định danh y tế toàn diện: "Mỗi người dân chỉ nên có một mã định danh y tế duy nhất gắn với căn cước công dân và VNeID. Nếu cơ sở y tế nào không cập nhật bệnh án điện tử, cần có chế tài mạnh mẽ như không thanh toán bảo hiểm y tế hoặc không công nhận kết quả khám" đại biểu Phạm Thu Xanh đề xuất.
Bà Phạm Thu Xanh cũng kiến nghị cần có sự chỉ đạo thống nhất và hỗ trợ nguồn kinh phí thỏa đáng, đặc biệt là cho các đơn vị tự chủ, để tập trung hoàn thành mục tiêu 100% bệnh viện triển khai bệnh án điện tử.
Tăng mức thanh toán bảo hiểm y tế, giảm chi phí từ tiền túi người dân
Cũng đóng góp ý kiến về công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh đã đưa ra thông tin: tuổi thọ người Việt ngày càng cao, trung bình trên 74 tuổi nhưng số năm sống khỏe mạnh lại chỉ khoảng 64 năm. Trung bình mỗi người phải đối mặt với khoảng 10 năm sống chung với bệnh tật mãn tính. Đây không chỉ là gánh nặng về sức khỏe cá nhân mà còn là bài toán kinh tế vĩ mô đầy thách thức.
Nếu có thể kéo dài thời gian sống khỏe mạnh của người dân thêm, với mức thu nhập bình quân khoảng 5.000 USD/người/năm, việc duy trì lực lượng lao động khỏe mạnh sẽ tạo ra một giá trị thặng dư khổng lồ cho nền kinh tế.
 |
| Đại biểu Nguyễn Vũ Trung phát biểu |
Một con số đáng chú ý khác là tỉ trọng chi phí y tế trực tiếp từ tiền túi người dân hiện vẫn ở mức cao, chiếm tới 40%. Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển, con số này chỉ dừng lại ở mức 25%. Việc nỗ lực giảm tỉ lệ chi trả của người dân xuống thêm 10% không chỉ giúp đảm bảo an sinh xã hội mà còn tác động trực tiếp đến sự tăng trưởng GDP, thông qua việc tối ưu hóa nguồn lực tài chính trong nhân dân.
Do đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề xuất, tăng đầu tư công cho y tế theo hướng đầu tư cho năng suất và tập trung cho y tế dự phòng, y tế cơ sở. Chuyển trọng tâm từ hệ thống điều trị sang xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe người dân trọn đời. Tăng cường quản lý các bệnh không lây nhiễm và rối loạn sức khỏe tâm thần.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng kiến nghị Chính phủ cần nhìn nhận an ninh y tế như một cấu phần của an ninh kinh tế. Theo đó, cần ưu tiên nâng cao chất lượng giám sát bệnh tật, môi trường (nước, không khí) và an toàn thực phẩm, đẩy mạnh đầu tư sản xuất vaccine.
Đồng thời giảm chi phí y tế trực tiếp từ tiền túi người dân xuống còn 30% bằng cách tăng mức thanh toán, mở rộng cái danh mục thuốc bảo hiểm y tế để giảm gánh nặng cho người bệnh và góp phần giúp người dân kéo dài thời gian sống khỏe mạnh. Đây là một trong những tiền đề quan trọng để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong năm nay và những năm tiếp theo.