Thời gian qua, dư luận và nhiều phụ huynh bày tỏ sự băn khoăn trước đề xuất cho phép trẻ em dưới 18 tuổi hiến mô, tạng. Theo TS. Nguyễn Huy Quang, Nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), Trưởng Ban tư vấn, phản biện và giám định xã hội (Tổng hội Y học Việt Nam), những lo ngại này phần lớn xuất phát từ việc chưa hiểu rõ bản chất của dự thảo. Thực tế, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác hiện hành (chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến) đã vô tình tạo ra sự lãng phí lớn nguồn tạng từ những người dưới 18 tuổi không may chết não, chết tim, trong khi nhu cầu ghép tạng để cứu sống bệnh nhi là rất cấp thiết.
Dự thảo Luật mới được thiết kế nhằm giải quyết bài toán này, nhưng đi kèm với các rào cản pháp lý vô cùng chặt chẽ. Cụ thể, đối với việc hiến sau khi chết, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến sau khi đã được xác định chắc chắn chết não hoặc chết tim (chết tuần hoàn).
Đối với trường hợp hiến khi còn sống, Dự thảo nghiêm cấm tuyệt đối việc lấy mô không tái sinh (như giác mạc, sụn khớp) hoặc các bộ phận cơ thể (như thận, gan, tim). Trẻ dưới 18 tuổi sống chỉ được phép hiến "mô tái sinh" – những mô có khả năng tự sản sinh và phục hồi sau khi lấy, chẳng hạn như tế bào gốc tạo máu, mô da, máu hoặc tế bào gốc trung mô.
Đồng thời, quy định về đối tượng nhận cũng được giới hạn nghiêm ngặt: trẻ từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi chỉ được hiến cho thành viên trong gia đình; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Điều kiện bắt buộc là chỉ thực hiện khi không tìm được người hiến trưởng thành phù hợp, và phải trải qua quá trình tư vấn kỹ lưỡng với sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện hợp pháp cũng như bản thân trẻ.
Xét về mặt chuyên môn y khoa, hiến mô tái sinh là phương pháp "vàng" mang tính quyết định trong điều trị tận gốc nhiều bệnh lý huyết học, di truyền và miễn dịch hiểm nghèo như ung thư máu, suy tủy xương vô căn, hay tan máu bẩm sinh (thalassemia). Nếu không có nguồn mô tương thích, bệnh nhân buộc phải điều trị duy trì với tiên lượng rất xấu. Tham chiếu với quốc tế, Công ước Oviedo của Hội đồng Châu Âu cũng đã cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh để cứu sống người thân ruột thịt.
Như vậy, việc mở rộng diện hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi không chỉ cung cấp nguồn ghép tương thích cho các bệnh nhi, mà còn trao cơ hội hồi sinh cho chính người thân của trẻ. Với các quy định giới hạn nghiêm ngặt, chỉ cho phép hiến mô tái sinh khi còn sống, sức khỏe và sự phát triển thể chất của trẻ hiến được bảo vệ an toàn tuyệt đối.
TS. Nguyễn Huy Quang nhấn mạnh, quy định mới trong Dự thảo Luật là một bước tiến khoa học, cẩn trọng và giàu tính nhân văn. Để chính sách thực sự đi vào đời sống, cộng đồng cần có cái nhìn toàn diện, đúng bản chất pháp lý và y khoa, từ đó thấu hiểu và ủng hộ một hành lang pháp lý mang lại hy vọng sống cho hàng ngàn người bệnh.