Phát biểu khai mạc diễn đàn “Lắng nghe em nói”, với chủ đề “Để trẻ em không đơn độc khi tìm kiếm dịch vụ hỗ trợ” do Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ và Phát triển (CWD) phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tổ chức, Ủy viên Ban Thường vụ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chánh Văn phòng Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Phụ nữ phát triển Dương Thị Ngọc Linh nhấn mạnh, trẻ em có quyền được sống trong môi trường an toàn, được tôn trọng, bảo vệ khỏi mọi hình thức bạo lực, xâm hại và được hỗ trợ khi cần thiết. Đây không chỉ là trách nhiệm của gia đình, cộng đồng mà còn là yêu cầu được quy định trong hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước.
Những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Cùng với đó, nhiều kênh trợ giúp trẻ em như: Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em 111, các cơ quan chức năng, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và các tổ chức xã hội được thành lập nhằm bảo đảm trẻ em được phát hiện, bảo vệ và hỗ trợ kịp thời khi có nhu cầu. Tuy nhiên, từ việc có chính sách, có đường dây tiếp nhận thông tin và có các đơn vị cung cấp dịch vụ hỗ trợ đến việc trẻ em thực sự tiếp cận được sự giúp đỡ vẫn còn là một khoảng cách đáng lưu ý.
Theo số liệu của Tổng đài Quốc gia Bảo vệ trẻ em (111), từ năm 2019 đến nay, Tổng đài đã tiếp nhận gần 6 triệu cuộc gọi, ghi nhận hơn 11.000 trường hợp trẻ bị bạo lực, xâm hại cần can thiệp. Trong đó, có 4.901 trường hợp bạo lực trẻ em và 2.635 trường hợp xâm hại tình dục trẻ em. Đáng chú ý, có tới 58% trẻ em từ 10 đến 14 tuổi từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực hoặc kỷ luật thể chất, tinh thần trong gia đình, trong khi chỉ khoảng 6% tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ.
Trong 19 năm hoạt động, Ngôi nhà Bình yên đã hỗ trợ 1.978 phụ nữ và trẻ em là nạn nhân của bạo lực, xâm hại và mua bán người, đến từ 34 tỉnh, thành phố, thuộc 18 nhóm dân tộc. Gần một nửa số người được hỗ trợ là trẻ em, trong đó 76% là nạn nhân của bạo lực gia đình và xâm hại tình dục, số còn lại là nạn nhân mua bán người.
Từ thực tiễn này, bà Dương Thị Ngọc Linh cho rằng, vấn đề đặt ra không chỉ là có bao nhiêu dịch vụ hỗ trợ, mà những dịch vụ đó có thực sự dễ tiếp cận, an toàn, thân thiện và đáp ứng đúng nhu cầu của trẻ hay không.
 |
| Ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) |
Đối với một trẻ em đang phải đối mặt với bạo lực hoặc xâm hại, hành trình tìm kiếm sự giúp đỡ không đơn giản bắt đầu từ việc lựa chọn một dịch vụ, mà từ việc trẻ có nhận diện được vấn đề; có đủ an toàn để lên tiếng; và khi đã lên tiếng, trẻ có được lắng nghe, tin tưởng và kết nối với sự hỗ trợ phù hợp hay không.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Anh, chuyên gia bảo vệ trẻ em của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) cũng cho rằng, việc chỉ kêu gọi trẻ lên tiếng, tìm kiếm sự giúp đỡ là chưa đủ. Trẻ cần biết có thể tìm đến đâu, được tiếp cận dịch vụ an toàn, được lắng nghe, tôn trọng và kết nối kịp thời với sự hỗ trợ phù hợp.
Hơn nữa, một trong những vấn đề đáng lưu ý là việc trẻ phải kể lại trải nghiệm bị bạo lực, xâm hại nhiều lần trước những cơ quan, cá nhân khác nhau cũng là một áp lực lớn nếu như thiếu sự phối hợp hoặc quy trình tiếp nhận chưa thực sự thân thiện. Điều này sẽ khiến cho chính quá trình tìm kiếm sự giúp đỡ có thể trở thành nguyên nhân các em tiếp tục chịu thêm áp lực tâm lý.
Đặc biệt, khi một đứa trẻ đã vượt qua những rào cản tâm lý để chia sẻ vấn đề của mình, trách nhiệm tìm kiếm và kết nối các dịch vụ hỗ trợ không nên tiếp tục đặt lên vai các em hoặc gia đình. Thay vào đó, hệ thống bảo vệ trẻ em phải chủ động tiếp nhận, phối hợp và đưa ra giải pháp phù hợp.
 |
| Chị Nguyễn Lâm Thu Trang, cán bộ tham vấn tâm lý tại Ngôi nhà bình yên chia sẻ về "Khinh khí cầu của những điều em muốn nói" |
Từ thực tế công việc tham vấn tâm lý tại Ngôi nhà bình yên, chị Nguyễn Lâm Thu Trang nhận ra rằng, các bạn nhỏ ở Ngôi nhà bình yên đã trải qua một quá trình dài bị bạo lực và xâm hại cho nên các con phải đối mặt với rất nhiều nỗi sợ như: sợ bị đe dọa, sợ bị trả thù, sợ bị đổ lỗi khi tìm kiếm sự hỗ trợ, sợ phải kể đi kể lại câu chuyện, sợ không được tin tưởng cùng với đó là những khó khăn khi các con bị phụ thuộc vào kinh tế hay vào người giám hộ.
Thông điệp được đặt ra từ diễn đàn “Lắng nghe em nói” không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích trẻ em bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc và những điều các em đang phải đối mặt. Quan trọng hơn, mỗi lời đề nghị giúp đỡ cần được đón nhận bằng sự tin tưởng, trách nhiệm và hành động kịp thời.
Một hệ thống bảo vệ trẻ em chỉ thực sự hiệu quả khi những đứa trẻ dễ bị tổn thương nhất cũng biết mình có thể tìm đến ai, được lắng nghe ở đâu và không phải đơn độc trên hành trình tìm kiếm sự an toàn. Chính vì vậy, việc đặt tiếng nói và trải nghiệm của trẻ em ở vị trí trung tâm là yếu tố quan trọng để xây dựng hệ thống dịch vụ hỗ trợ thực sự hiệu quả.