Theo ghi nhận tại các cơ sở y tế, tỷ lệ bệnh nhân nhập viện do đột quỵ (tai biến mạch máu não) thường có xu hướng tăng cao trong những ngày hè oi bức. Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thị Ngọc Quyên (Khoa Thần kinh, Bệnh viện Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh) cho biết, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, tình trạng mất nước và việc kiểm soát kém các bệnh lý nền (cao huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu...) là những nguyên nhân chính làm tăng rủi ro đứt gãy hoặc tắc nghẽn mạch máu não.
Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ giữa đột quỵ và tình trạng say nắng, sốc nhiệt. Sốc nhiệt diễn tiến theo các cấp độ: từ đỏ bừng mặt, khát nước, đau đầu đến lú lẫn, hôn mê. Tuy nhiên, say nắng ở mức độ nặng hoàn toàn có thể kích phát một cơn đột quỵ thực sự nếu bệnh nhân có sẵn các yếu tố nguy cơ tim mạch.
Nhận diện sớm qua quy tắc F.A.S.T
 |
| Can thiệp y tế khẩn cấp cho bệnh nhân nghi ngờ đột quỵ. |
Theo khuyến cáo từ các chuyên gia thần kinh học, người dân có thể nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thông qua quy tắc phổ quát F.A.S.T:
-
F (Face - Khuôn mặt): Khuôn mặt mất cân xứng, miệng lệch sang một bên, đặc biệt rõ khi cười hoặc ăn uống.
-
A (Arms - Tay chân): Yếu, liệt hoặc giảm vận động ở một bên tay/chân. Người bệnh có thể khó giữ thăng bằng hoặc dễ làm rơi đồ vật.
-
S (Speech - Giọng nói): Thay đổi giọng nói bất thường, nói ngọng, dính chữ hoặc không thể diễn đạt rõ ràng.
-
T (Time - Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần khẩn trương gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng can thiệp đột quỵ sớm nhất.
Tận dụng "thời gian vàng" và sơ cứu đúng cách
Nhấn mạnh tính cấp thiết trong công tác cấp cứu, PGS.TS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết: "Đối với đột quỵ thiếu máu não, khi mạch máu lớn bị tắc, cứ mỗi phút trôi qua sẽ có 1,9 triệu tế bào não chết đi. Tế bào não sẽ hoại tử không thể phục hồi chỉ trong vài phút nếu thiếu máu và oxy."
Theo PGS.TS Mai Duy Tôn, "thời gian vàng" trong cấp cứu đột quỵ thiếu máu não là 270 phút (4,5 giờ) đối với thuốc tiêu huyết khối, hoặc trong vòng 6-8 giờ để thực hiện can thiệp lấy huyết khối cơ học. Can thiệp càng sớm, cơ hội sống sót và phục hồi của bệnh nhân càng cao.
Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, người nhà cần tuân thủ các nguyên tắc sơ cứu an toàn:
-
Đặt bệnh nhân nằm ở nơi thông thoáng, an toàn.
-
Cho bệnh nhân nằm nghiêng sang một bên để tránh nguy cơ trào ngược dạ dày hoặc hít sặc nước bọt vào phổi.
-
Ghi nhớ chính xác thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên và mang theo các loại thuốc bệnh nhân đang sử dụng để bác sĩ có cơ sở điều trị.
-
Tuyệt đối không: Cho bệnh nhân ăn uống, tự ý dùng thuốc, cạo gió hay để bệnh nhân tự nghỉ ngơi ở nhà với tâm lý "chờ phục hồi"
Để bảo vệ sức khỏe trong mùa nắng nóng, các chuyên gia y tế khuyến nghị người có bệnh lý nền cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ. Khi ra ngoài, người dân nên mặc trang phục sáng màu, thoáng mát, sử dụng các biện pháp che chắn và uống đủ nước.
Với người trẻ hoặc người lao động ngoài trời, cần chú ý bù nước và điện giải liên tục; tránh các vận động xoay gập vùng đầu cổ quá mạnh gây tổn thương mạch máu. Cuối cùng, việc sử dụng điều hòa nên được điều chỉnh ở mức nhiệt độ hợp lý, tránh để chênh lệch quá lớn (thường không quá 5-7 độ C) so với nhiệt độ ngoài trời nhằm ngăn ngừa tình trạng sốc nhiệt đột ngột.