Vừa qua, phát biểu tại cuộc làm việc với ngành giáo dục về công tác chuẩn bị năm học mới 2026-2027 và kết quả triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh một định hướng rất quan trọng: Đổi mới giáo dục - đào tạo phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.
Chuyển từ làm đúng quy trình sang tạo ra kết quả
Trao đổi với Báo Lao Động, TS Hoàng Ngọc Vinh - Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT cho rằng, sự khác biệt lớn nhất giữa quản lý giáo dục và quản trị phát triển giáo dục nằm ở cách tiếp cận. Nếu quản lý thường chú trọng đầu vào và quy trình thực hiện thì quản trị phát triển đặt trọng tâm vào kết quả và chất lượng đầu ra.
Ông cho rằng, thông điệp này trước hết dành cho các cơ quan quản lý giáo dục ở trung ương và địa phương. Nếu việc điều hành vẫn nặng về mệnh lệnh hành chính, kiểm tra hồ sơ và đánh giá theo quy trình thì rất khó yêu cầu nhà trường quản trị theo kết quả.
Vì vậy, Bộ GDĐT cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng chuẩn chất lượng, phát triển dữ liệu và cơ chế giải trình; trong khi địa phương cần giảm kiểm soát các hoạt động thường ngày, tăng giao quyền, hỗ trợ và giám sát kết quả phát triển của nhà trường.
Đối với các trường phổ thông, kế hoạch năm học không thể chỉ là bản phân công công việc và lịch thi đua, mà phải gắn với mục tiêu nâng chất lượng học tập, giảm khoảng cách giữa các nhóm học sinh, hỗ trợ giáo viên và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Từ phân công giáo viên, tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá đến phối hợp với phụ huynh đều cần dựa nhiều hơn vào dữ liệu và kết quả thực chất thay vì chỉ dựa vào báo cáo. Hiệu trưởng phải quan tâm nhiều hơn đến sự tiến bộ của học sinh, chất lượng giảng dạy của giáo viên, văn hóa nhà trường và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
"Nói gọn lại, thông điệp này sẽ buộc trường phổ thông phải làm sao để học sinh học tốt hơn, giáo viên phát triển hơn và nhà trường tốt lên từng năm" - ông nói.
Thói quen quản lý hành chính là rào cản lớn
TS Hoàng Ngọc Vinh nhìn nhận, khi chuyển sang mô hình quản trị phát triển, rào cản lớn nhất là thói quen quản lý hành chính đã tồn tại trong thời gian dài. Bên cạnh đó, nhiều trường học hiện vẫn chưa có quyền tự chủ thực chất.
"Muốn quản trị hiệu quả, trường phải được quyết định những việc ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, nhất là tuyển dụng, sử dụng giáo viên, tổ chức dạy học và phân bổ nguồn lực" - ông cho biết.
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, nếu giáo viên do nơi khác tuyển dụng còn trường chỉ tiếp nhận và sử dụng thì hiệu trưởng khó có thể chịu trách nhiệm đầy đủ về chất lượng đội ngũ. Khi quyền quyết định và trách nhiệm về kết quả bị tách rời thì chưa thể gọi là quản trị đúng nghĩa.
Ngoài ra, năng lực quản trị của đội ngũ cán bộ từ trung ương, địa phương đến nhà trường hiện vẫn chưa đồng đều. Ông cho rằng quản trị hiệu quả chỉ có thể hình thành khi quyền hạn, năng lực và trách nhiệm đi cùng nhau.
Một hạn chế khác là hệ thống cơ sở dữ liệu giáo dục chưa đầy đủ, chưa liên thông và chưa đủ tin cậy để phục vụ việc ra quyết định cũng như giám sát theo kết quả.
"Không có dữ liệu tốt thì khó giao quyền đúng, khó kiểm tra đúng và khó đánh giá chất lượng thực chất" - TS Hoàng Ngọc Vinh nói.
Hiệu trưởng phải biết dẫn dắt thay đổi
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, để đáp ứng yêu cầu mới, đội ngũ cán bộ quản lý trường học cần được bồi dưỡng nhiều năng lực thiết thực hơn.
Trước hết, hiệu trưởng cần có khả năng nhìn xa hơn các công việc hành chính thường ngày, hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của nhà trường, những cơ hội và thách thức đang đặt ra cũng như nhu cầu hỗ trợ của giáo viên và học sinh.
Cùng với đó, đội ngũ quản lí trường học cần có năng lực sử dụng dữ liệu trong quản lý, dẫn dắt thay đổi - những yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo cùng nhiều áp lực mới đang tác động trực tiếp đến nhà trường.
"Hiệu trưởng phải biết thuyết phục, tổ chức, xoay xở, tạo đồng thuận và kéo giáo viên cùng thay đổi" - ông nói.
Ngoài ra, nhà trường cần tăng cường năng lực phối hợp với phụ huynh, chính quyền địa phương và các lực lượng xã hội để huy động thêm nguồn lực hỗ trợ cho giáo dục nhưng vẫn bảo đảm trách nhiệm chính về chất lượng đào tạo.
"Hiệu trưởng hôm nay không chỉ là người giữ cho trường vận hành trật tự, mà phải là người biết làm cho nhà trường tốt lên từng năm" - TS Hoàng Ngọc Vinh khẳng định.