Vitamin B12 và sắt đều là những vi chất thiết yếu đối với cơ thể, đặc biệt trong quá trình tạo hồng cầu. Hai chất này có trong nhiều loại thực phẩm, vitamin tổng hợp cũng như các chế phẩm bổ sung riêng lẻ.
1. Vai trò của sắt và vitamin B12 đối với cơ thể
Vai trò của sắt: Sắt là thành phần cấu tạo nên hemoglobin - protein trong hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy từ phổi đến các cơ quan. Khi cơ thể thiếu sắt, lượng hemoglobin giảm, làm giảm khả năng vận chuyển oxy, dẫn đến tình trạng thiếu máu.
Ngoài chức năng tạo hemoglobin, sắt còn tham gia nhiều quá trình sinh học khác như hỗ trợ tăng trưởng và phát triển, góp phần vào hoạt động bình thường của hệ miễn dịch, tham gia sản xuất một số hormone, hỗ trợ phát triển và hoạt động của hệ thần kinh.
Người thiếu sắt có thể gặp các biểu hiện như: Mệt mỏi kéo dài, yếu sức, giảm khả năng tập trung, suy giảm nhận thức, dễ mắc nhiễm trùng hơn do chức năng miễn dịch suy giảm.
Vai trò của vitamin B12: Vitamin B12 là vitamin tan trong nước, đóng vai trò quan trọng trong hình thành hồng cầu, tổng hợp DNA, duy trì hoạt động bình thường của hệ thần kinh, tham gia chuyển hóa năng lượng. Thiếu vitamin B12 có thể gây: Mệt mỏi tim đập nhanh, giảm số lượng hồng cầu và bạch cầu, viêm lưỡi, tê bì chân tay hoặc các rối loạn thần kinh nếu thiếu kéo dài.
Do đảm nhiệm hai vai trò khác nhau nhưng cùng tham gia quá trình tạo máu, việc đảm bảo đầy đủ cả vitamin B12 và sắt giúp duy trì số lượng cũng như chất lượng hồng cầu.
2. Những lợi ích khi bổ sung vitamin B12 và sắt
Nếu được chỉ định đúng đối tượng, việc bổ sung đồng thời vitamin B12 và sắt có thể mang lại nhiều lợi ích:
Giúp phòng ngừa thiếu hụt dinh dưỡng: Thịt đỏ, gan, cá, trứng và sữa là những nguồn giàu vitamin B12 và sắt. Người ăn chay trường hoặc ăn thuần chay có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao hơn do vitamin này hầu như chỉ có trong thực phẩm nguồn gốc động vật. Một số người cũng có nguy cơ thiếu sắt do chế độ ăn nghèo dinh dưỡng hoặc nhu cầu tăng cao. Trong những trường hợp này, bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ có thể giúp phòng ngừa thiếu hụt.
Hỗ trợ cải thiện tình trạng mệt mỏi: Thiếu sắt hoặc vitamin B12 đều có thể gây mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, suy nhược và giảm hiệu suất lao động. Khi tình trạng thiếu hụt được điều chỉnh, nhiều người có thể cải thiện mức năng lượng và cảm giác khỏe khoắn hơn. Tuy nhiên, mệt mỏi có nhiều nguyên nhân khác nhau nên không nên tự ý dùng thực phẩm bổ sung nếu chưa xác định nguyên nhân.
Hỗ trợ điều trị một số dạng thiếu máu: Bổ sung sắt giúp điều trị thiếu máu do thiếu sắt, trong khi vitamin B12 được sử dụng để điều trị thiếu máu do thiếu vitamin B12. Đáng chú ý, một số người có thể đồng thời thiếu cả hai vi chất. Theo một số nghiên cứu, khoảng 20% bệnh nhân thiếu máu ác tính (pernicious anemia) cũng có tình trạng thiếu sắt, vì vậy việc đánh giá đầy đủ nguyên nhân thiếu máu là rất quan trọng.
3. Nên bổ sung bao nhiêu là đủ?
Vitamin B12: Theo khuyến nghị của NIH, người trưởng thành cần khoảng 2,4 microgam (mcg)/ngày. Do vitamin B12 tan trong nước nên lượng dư thừa thường được đào thải qua nước tiểu. Ở những người bị thiếu vitamin B12, bác sĩ có thể chỉ định liều cao hơn, thậm chí tới 1.000 mcg/ngày, tùy từng trường hợp.
Sắt: Nhu cầu sắt thay đổi theo giới tính và tình trạng sinh lý.
Cụ thể:
- Nam từ 19-50 tuổi: 8 mg/ngày.
- Nữ từ 19-50 tuổi: 18 mg/ngày.
- Phụ nữ mang thai: 27 mg/ngày.
- Phụ nữ cho con bú: 9 mg/ngày.
Giới hạn tối đa dung nạp sắt ở người từ 14 tuổi trở lên là 45 mg/ngày, trừ khi có chỉ định điều trị của bác sĩ. Không nên tự ý sử dụng sắt liều cao vì có thể gây đau bụng, táo bón, buồn nôn, tiêu chảy, nôn. Quá liều nghiêm trọng có thể dẫn đến tổn thương gan, suy đa cơ quan, thậm chí đe dọa tính mạng.
4. Lưu ý để uống vitamin B12 và sắt an toàn
Để tối ưu hiệu quả hấp thu, người dùng nên lưu ý:
- Có thể uống vitamin B12 và sắt cùng lúc nếu không có chống chỉ định.
- Sắt hấp thu tốt nhất khi uống lúc đói (khoảng 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn). Tuy nhiên, nếu bị kích ứng dạ dày, có thể uống cùng thức ăn theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Tránh uống sắt cùng cà phê, trà, sữa, trứng hoặc ngũ cốc nguyên hạt vì có thể làm giảm hấp thu.
- Nên uống sắt cách thuốc kháng acid hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) ít nhất 2 giờ. Người sử dụng metformin hoặc thuốc PPI kéo dài nên được theo dõi nguy cơ thiếu vitamin B12 vì các thuốc này có thể làm giảm hấp thu vitamin.
Mặc dù vitamin B12 và sắt đều cần thiết cho sức khỏe, nhưng việc bổ sung chỉ nên thực hiện khi có chỉ định hoặc xác định thiếu hụt. Tự ý dùng kéo dài, đặc biệt là sắt, có thể gây tác dụng không mong muốn và che lấp các bệnh lý khác.
Một chế độ ăn cân đối, đa dạng thực phẩm vẫn là cách tốt nhất để đáp ứng nhu cầu vitamin và khoáng chất hằng ngày. Nếu có các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, chóng mặt, da xanh hoặc tê bì tay chân, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và xác định nguyên nhân trước khi sử dụng thực phẩm bổ sung.
DS. Lan Thủy (suckhoedoisong.vn)