Khi căng thẳng của người lớn trở thành môi trường sống của trẻ
Trong nhịp sống hiện đại, cha mẹ phải đối diện với nhiều áp lực đan xen: kinh tế, công việc, trách nhiệm gia đình, kỳ vọng xã hội, thậm chí là áp lực phải trở thành “những phụ huynh hoàn hảo”. Điều đáng nói là phần lớn những căng thẳng này không được giải tỏa, mà tích tụ dần trong đời sống hằng ngày.
Tại phòng khám, không hiếm gặp những trẻ thường xuyên đau bụng không rõ nguyên nhân, rối loạn giấc ngủ, kém tập trung, dễ cáu gắt hoặc thu mình. Khi loại trừ các nguyên nhân thực thể, câu trả lời đôi khi lại nằm ở những điều rất “đời”: cha mẹ thường xuyên mệt mỏi, căng thẳng, ít trò chuyện, không còn đủ kiên nhẫn để lắng nghe con.
 |
| Phòng khám đa khoa Thuận kiều luôn quan tâm đến khám sức khỏe học đường. |
Trẻ em không sống trong lời nói của người lớn, mà sống trong cảm xúc của họ.
Một ngôi nhà đầy lo âu, dù không có tiếng quát mắng, vẫn có thể trở thành môi trường gây tổn thương tinh thần cho trẻ.
Trẻ em cảm nhận bằng cảm xúc, không bằng lý trí
Người lớn thường tin rằng: “Con còn nhỏ, chưa hiểu gì”, nhưng y học hiện đại và khoa học tâm lý đã chứng minh điều ngược lại. Trẻ em có khả năng cảm nhận cảm xúc rất tinh tế. Các em nhận ra sự căng thẳng qua giọng nói, ánh mắt, nhịp sinh hoạt và cả những khoảng lặng trong gia đình.
Một đứa trẻ lớn lên trong bầu không khí căng thẳng kéo dài sẽ dần hình thành cảm giác bất an, thiếu an toàn cảm xúc. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hành vi trước mắt, mà còn tác động lâu dài đến nhân cách, khả năng thích ứng xã hội và sức khỏe tinh thần khi trưởng thành.
Từ góc nhìn y tế, đây là dạng “tổn thương thầm lặng” – khó phát hiện, khó đo lường, nhưng để lại hệ quả sâu sắc.
Sức khỏe tinh thần gia đình: vấn đề y tế bị bỏ sót
Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện nay, chúng ta làm rất tốt việc đo chiều cao, cân nặng, tiêm chủng, xét nghiệm, nhưng lại chưa dành đủ sự quan tâm cho sức khỏe tinh thần gia đình – yếu tố nền tảng quyết định sự phát triển toàn diện của trẻ.
Thực tiễn cho thấy, chăm sóc trẻ em không thể tách rời khỏi chăm sóc cha mẹ. Một người mẹ kiệt sức về tinh thần rất khó tạo ra môi trường an toàn cho con. Một người cha luôn căng thẳng sẽ vô tình truyền nỗi lo ấy sang trẻ.
Vì vậy, bảo vệ sức khỏe tinh thần cho trẻ cần bắt đầu từ việc giúp người lớn được nhìn nhận, được thấu hiểu và được hỗ trợ đúng cách.
Góc nhìn quản lý y tế: chăm sóc trẻ là chăm sóc hệ sinh thái gia đình
Từ kinh nghiệm quản lý y tế nhiều năm, có thể khẳng định rằng: mô hình chăm sóc sức khỏe hiệu quả không chỉ tập trung vào cá nhân người bệnh, mà phải nhìn gia đình như một hệ sinh thái.
Với trẻ em, phòng khám và bệnh viện không chỉ là nơi điều trị, mà còn là nơi:
Lắng nghe bối cảnh sống của trẻ
Tư vấn cho cha mẹ về sức khỏe tinh thần
Phát hiện sớm những dấu hiệu tổn thương cảm xúc
Một hệ thống y tế nhân văn là hệ thống không phán xét cha mẹ, mà đồng hành cùng họ; không chỉ chữa bệnh cho trẻ, mà giúp gia đình học cách chữa lành.
 |
| Muốn trẻ em khỏe mạnh, trước hết hãy để người lớn được bình an. |
Y đức trong thời đại mới: thương trẻ là phải hiểu người lớn
Tư tưởng “Lương y như từ mẫu” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn ngành y không chỉ là lòng nhân ái với người bệnh, mà còn là sự thấu hiểu sâu sắc hoàn cảnh của họ. Với trẻ em, điều đó càng đúng.
Không thể yêu cầu cha mẹ bình an khi họ đang kiệt sức. Không thể mong trẻ khỏe mạnh khi người lớn chưa được chăm sóc đúng mức.
Y đức trong bối cảnh hiện đại đòi hỏi người làm y tế phải nhìn xa hơn triệu chứng, sâu hơn kết quả xét nghiệm, để chạm đến yếu tố con người phía sau bệnh tật.
Tết và những thời điểm nhạy cảm: khi căng thẳng dễ lan sang trẻ nhất
Những dịp lễ, đặc biệt là Tết, thường được xem là thời gian sum vầy. Nhưng trên thực tế, đây lại là giai đoạn áp lực của người lớn tăng cao: chi tiêu, kỳ vọng, so sánh, trách nhiệm gia đình.
Chính trong những thời điểm ấy, trẻ em dễ bị tổn thương nhất. Một cái Tết đủ đầy vật chất nhưng thiếu sự hiện diện bình an của người lớn có thể trở thành ký ức nặng nề đối với trẻ.
Trẻ không cần một cái Tết hoàn hảo. Trẻ cần người lớn đủ bình tĩnh, đủ yêu thương và đủ hiện diện.
Kết luận: Bảo vệ trẻ em bắt đầu từ việc chữa lành người lớn
Sau nhiều năm làm việc, quan sát và đồng hành cùng các gia đình, có thể rút ra một kết luận giản dị nhưng sâu sắc:
Muốn trẻ em khỏe mạnh, trước hết hãy để người lớn được bình an.
Sức khỏe tinh thần của trẻ không thể tách rời sức khỏe tinh thần của gia đình. Khi cha mẹ biết dừng lại, biết lắng nghe chính mình và con cái, biết cho phép một cuộc sống “vừa đủ”, trẻ em sẽ tự nhiên lớn lên trong cảm giác an toàn.
Đó không chỉ là câu chuyện của từng gia đình, mà là trách nhiệm của hệ thống y tế, của xã hội và của những người làm nghề y với lương tâm và trái tim.
Bởi chăm sóc trẻ em, sau cùng, chính là chăm sóc tương lai.
------------------------------------
TS. Nguyễn Chí Tân
Phó Chủ tịch Hội Khoa học Sức khỏe Thành phố Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hội đồng thành viên – Giám đốc Phòng khám đa khoa Thuận Kiều
Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Trung tâm xét nghiệm, chẩn đoán y khoa HanhphucLab