Theo bác sĩ chuyên khoa II Đinh Trần Ngọc Mai, khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, để trẻ phát triển chiều cao tốt cần chú trọng nhiều “giai đoạn vàng”, trong đó quan trọng nhất là 3 năm đầu đời.
“Rất nhiều người nghĩ chỉ khi trẻ bước vào giai đoạn tiền dậy thì hoặc dậy thì mới cần quan tâm phát triển chiều cao. Nhưng thực tế, 1.000 ngày đầu đời mới là thời điểm quan trọng nhất”, bác sĩ Mai nói.
Bác sĩ Mai ví sự phát triển chiều cao của trẻ giống như quá trình chăm sóc một cái cây. Khi cây vừa nảy mầm là lúc cần được chăm sóc, bón phân tốt nhất để tạo đà phát triển về sau. Với trẻ nhỏ cũng vậy, nếu được đầu tư dinh dưỡng đúng ngay từ đầu, cơ thể sẽ có nền tảng tăng trưởng tốt hơn.
Theo bác sĩ Mai, trẻ sơ sinh thường dài khoảng 50-55 cm. Chỉ trong năm đầu tiên, trẻ có thể tăng thêm khoảng 25 cm và đạt chiều dài khoảng 75 cm khi tròn 1 tuổi.
Trong 3 năm tiếp theo, trẻ tiếp tục tăng thêm khoảng 25 cm nữa và đạt chiều cao khoảng 1 m khi lên 4 tuổi. Từ giai đoạn 3 tuổi đến trước dậy thì, trung bình mỗi năm trẻ tăng khoảng 5-6 cm.
Khi bước vào tuổi dậy thì, tốc độ tăng trưởng chiều cao sẽ mạnh hơn. Bé gái có thể tăng 8-10 cm mỗi năm trong khoảng 2-3 năm dậy thì, trong khi bé trai có thể tăng 10-12 cm mỗi năm để đạt chiều cao tối ưu.
Theo bác sĩ Mai, một trong những sai lầm phổ biến của phụ huynh là cắt giảm chất béo vì cho rằng đây là chế độ ăn “lành mạnh”. Tuy nhiên, chất béo lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình hấp thu vitamin D và canxi.
“Trẻ từ 1 đến 3 tuổi cần khoảng 30-40% năng lượng từ chất béo, cao hơn nhiều so với người lớn”, bác sĩ Mai cho biết.
Ngoài ra, sữa cũng là nguồn cung cấp canxi quan trọng cho trẻ. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh chỉ chú trọng sữa khi con còn nhỏ, sau 2-3 tuổi lại không còn quan tâm đúng mức đến lượng sữa trẻ nạp vào mỗi ngày.
Bác sĩ Mai cho hay canxi trong sữa có tỷ lệ canxi - phospho tối ưu, giúp cơ thể hấp thu hiệu quả hơn. Tùy tình trạng của trẻ, phụ huynh có thể lựa chọn sữa cao năng lượng, sữa tươi hoặc sữa tách béo phù hợp.
Bác sĩ Mai cũng lưu ý việc cho trẻ ăn quá nhiều thịt cá chưa chắc đã tốt cho phát triển chiều cao. Nguyên nhân là thịt cá chứa lượng phospho cao hơn canxi. Khi phospho quá nhiều, cơ thể có thể phải rút canxi từ xương để cân bằng, ảnh hưởng đến sự phát triển xương.
“Cha mẹ nên cân đối lượng đạm phù hợp với từng độ tuổi, đồng thời bổ sung thêm canxi từ sữa, rau xanh đậm màu và các nguồn thực phẩm khác thay vì chỉ tập trung cho trẻ ăn nhiều thịt”, bác sĩ Mai nói.
Bên cạnh chế độ ăn, vận động cũng là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển chiều cao. Theo bác sĩ Mai, vận động không chỉ giúp kích thích phát triển xương mà còn hỗ trợ cơ thể tổng hợp vitamin D thông qua tiếp xúc ánh nắng mặt trời.
Nhiều phụ huynh cho rằng bóng rổ, bóng chuyền hay bơi lội là những môn giúp trẻ cao hơn. Tuy nhiên, theo bác sĩ, tất cả môn thể thao đều có lợi cho chiều cao nếu trẻ vận động thường xuyên.
Điều quan trọng là trẻ cần duy trì sự năng động suốt cả ngày thay vì chỉ tập luyện khoảng một giờ rồi ngồi yên, sử dụng điện thoại trong thời gian còn lại.
“Trẻ nên vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày. Cha mẹ cũng cần hạn chế thời gian tiếp xúc màn hình và khuyến khích trẻ vui chơi ngoài trời để tăng hấp thu vitamin D”, bác sĩ Mai khuyến cáo.
Tuy nhiên, bác sĩ Mai lưu ý phụ huynh nên hạn chế cho trẻ tập các môn sử dụng tạ nặng trong giai đoạn phát triển vì hệ xương lúc này còn yếu, dễ bị ảnh hưởng đến quá trình tăng trưởng chiều cao.