1. Vì sao đồ uống có đường, thực phẩm siêu chế biến lại nguy hiểm với trẻ?
Thực phẩm siêu chế biến không đơn thuần là đồ ăn được nấu chín hay đóng hộp. Theo hệ thống phân loại thực phẩm NOVA, đây là các sản phẩm công nghiệp được chiết xuất từ chất béo, đường, tinh bột, kết hợp với hàng loạt chất nhũ hóa, chất tạo màu, chất làm ngọt nhân tạo và hương liệu. Những sản phẩm này thường được thiết kế để kích thích vị giác tối đa, khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái thèm ăn liên tục.
Các nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến gia tăng đáng kể nguy cơ béo phì và đái tháo đường type 2, dù mức độ cụ thể còn khác nhau giữa các nghiên cứu. Tại Việt Nam, khảo sát của Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho thấy mức tiêu thụ nước giải khát, đồ uống có đường đã tăng mạnh trong 15 năm qua, kéo theo tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em học đường tại khu vực đô thị vượt mốc 40%.
Đồ uống có đường khi vào cơ thể giải phóng lượng lớn đường dạng lỏng vào máu với tốc độ rất nhanh. Khác với đường trong hoa quả tươi vốn đi kèm chất xơ, đường trong nước ngọt không kích hoạt đầy đủ tín hiệu no của hormone leptin, khiến trẻ tiếp tục nạp thêm năng lượng mà không hề hay biết. Hệ quả là tuyến tụy phải hoạt động quá tải để tiết insulin, dẫn đến tích mỡ tại gan, kháng insulin, hư hại men răng và làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột.
2. Làm gì để bảo vệ trẻ?
Bảo vệ trẻ từ gia đình
Gia đình là nơi hình thành vị giác và khẩu vị của trẻ ngay từ những năm tháng đầu đời. Nguyên tắc đơn giản nhất là không lưu trữ: Trẻ sẽ không thể uống nước ngọt hay ăn bánh kẹo nếu những thứ này không có sẵn trong tủ lạnh hay kệ bếp; nên thay thế bằng nước lọc, trà thảo mộc hoặc sữa tươi, sữa hạt không đường.
Cha mẹ cũng nên tập thói quen đọc bảng thành phần trước khi mua bất kỳ sản phẩm đóng gói nào. Nếu sản phẩm chứa hơn 5 thành phần hoặc có nhiều hóa chất khó đọc như chất làm dày, chất điều vị, siro bắp có hàm lượng fructose cao, đó nhiều khả năng là thực phẩm siêu chế biến. Bên cạnh đó, tăng cường bữa ăn gia đình từ thực phẩm tươi sống, đồng thời cho trẻ cùng tham gia đi chợ, nhặt rau, nấu nướng sẽ giúp trẻ trân trọng món ăn tự nhiên hơn.
Bảo vệ trẻ từ nhà trường
Nhà trường là nơi trẻ dành phần lớn thời gian trong ngày và dễ chịu ảnh hưởng từ bạn bè. Việc xây dựng căng tin không kinh doanh nước ngọt có gas, trà sữa, mì ăn liền hay đồ chiên rán, thay vào đó ưu tiên hoa quả tươi và nước lọc, là bước đi cần thiết.
ThS. Nguyễn Mạnh Hùng