Những biến chứng không thể xem nhẹ
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm, toàn cầu ghi nhận khoảng một tỷ ca cúm mùa, trong đó 3-5 triệu ca nặng và 290.000-650.000 ca tử vong do các bệnh lý hô hấp liên quan đến cúm. Ở người cao tuổi, cúm có thể nhanh chóng diễn tiến từ sốt, ho, mệt mỏi sang viêm phổi, suy hô hấp và biến chứng tim mạch, đe dọa tính mạng.
Việt Nam đang trải qua quá trình già hóa dân số nhanh. Năm 2025, cả nước có khoảng 15 triệu người từ 60 tuổi trở lên và dự báo bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2036. Tuổi thọ trung bình đạt khoảng 74,5 tuổi, nhưng số năm sống khỏe chỉ khoảng 65 năm. Điều này đồng nghĩa nhiều người phải sống những năm cuối đời trong tình trạng sức khỏe suy giảm.
Người cao tuổi thường mắc một hoặc nhiều bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính. Các nghiên cứu ghi nhận nguy cơ tử vong liên quan đến cúm có thể cao gấp 5 lần ở người mắc bệnh tim mạch, 12 lần ở người mắc bệnh phổi và lên đến 20 lần ở người đồng mắc cả hai nhóm bệnh, so với người không có các bệnh lý tương ứng.
Thầy thuốc Nhân dân-GS.TS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, Phó Tổng Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, cúm có thể gây bệnh ở mọi lứa tuổi nhưng người cao tuổi có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn, đặc biệt khi mắc nhiều bệnh nền. Trên 95% người cao tuổi Việt Nam có ít nhất một bệnh nền, khoảng 70% mắc từ hai đến ba bệnh. Khi nhiễm cúm, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có thể xuất hiện đợt cấp, suy hô hấp, phải thở ôxy, thậm chí thở máy.
“Ở người mắc đái tháo đường, cúm có thể khiến đường huyết khó kiểm soát, làm bệnh nền diễn tiến nặng hơn. Một số trường hợp diễn biến rất nặng, đe dọa tính mạng. Nhiễm cúm còn làm tăng đáng kể nguy cơ biến cố tim mạch ở người cao tuổi, các nghiên cứu cho thấy nguy cơ nhồi máu cơ tim sau nhiễm cúm tăng khoảng 10 lần, đột quỵ tăng khoảng 8 lần và nguy cơ suy tim cũng tăng nhiều lần”, GS.TS Ngô Quý Châu cảnh báo.
Đáng lưu ý, những ảnh hưởng của cúm không dừng lại khi bệnh qua đi. Sau một đợt cúm, sức khỏe toàn thân của người cao tuổi có thể suy giảm rõ rệt. Từ chỗ vẫn sinh hoạt, vận động tương đối bình thường, họ có thể bị hạn chế đáng kể khả năng tự chủ trong các hoạt động hằng ngày, thậm chí mất khả năng tự chăm sóc bản thân.
Vắc xin chuyên biệt tăng cường bảo vệ người cao tuổi
Trong bối cảnh cúm A lây lan và khiến nhiều người ở các nhóm tuổi phải nhập viện vì biến chứng, Hệ thống Tiêm chủng VNVC phối hợp với Tập đoàn dược phẩm Sanofi (Pháp) đưa về Việt Nam vắc xin cúm chuyên biệt dành cho người cao tuổi, người có bệnh nền và triển khai tại gần 300 trung tâm tiêm chủng. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có vắc xin cúm chuyên biệt cho người cao tuổi, người có bệnh nền.
 |
| Bảo quản vắc xin phòng chống cúm chuyên biệt. Ảnh: Phong Lan |
Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Chuyên môn Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, vắc xin cúm liều tiêu chuẩn đã có lịch sử sử dụng hơn 80 năm trên thế giới, đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ nhiều thế hệ người dân trước nguy cơ mắc cúm, biến chứng nặng và tử vong, đến nay vẫn là giải pháp chủ lực trong phòng cúm mùa.
Tuy nhiên, ở người cao tuổi, quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm, cơ thể tạo ra đáp ứng miễn dịch sau tiêm thấp hơn, hiệu quả bảo vệ của vắc xin thường không đạt mức tối đa so với người trẻ tuổi. Vì vậy, với những người có sức khỏe yếu, bệnh nền và có thể đồng mắc nhiều vi rút, vi khuẩn cùng thời điểm vẫn có nguy cơ biến chứng nặng đáng tiếc.
Điểm khác biệt nổi bật là hàm lượng kháng nguyên cao của vắc xin chuyên biệt gấp 4 lần vắc xin cúm liều tiêu chuẩn hiện có, giúp kích thích hệ miễn dịch tạo đáp ứng mạnh hơn, tăng cường hiệu quả bảo vệ ở người cao tuổi vốn có hệ miễn dịch suy giảm. Vắc xin phòng 3 chủng vi rút cúm mùa gồm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria, với thành phần kháng nguyên được cập nhật hằng năm theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), nhằm phù hợp với các chủng vi rút cúm dự báo lưu hành trong từng mùa cúm.
Thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn ghi nhận vắc xin chuyên biệt cho người cao tuổi có hiệu lực phòng cúm cao hơn thêm 24,2% so với vắc xin cúm liều tiêu chuẩn. Tính đến tháng 9-2025, vắc xin chuyên biệt này đã được sử dụng hơn 360 triệu liều trên toàn cầu và được cơ quan y tế tại hơn 25 quốc gia khuyến nghị sử dụng, trong đó có Mỹ, Canada, Pháp và Đức.
Ngay khi vắc xin được triển khai tại Việt Nam, nhiều người cao tuổi, người mắc bệnh nền và nhân viên y tế đã đến các trung tâm VNVC tiêm phòng. Bà Đào Thị Sương (63 tuổi tại thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, bà duy trì tiêm vắc xin cúm hằng năm và nhận thấy bản thân ít mắc cúm hơn. Bà Sương cho rằng, người cao tuổi nên chủ động tiêm phòng hằng năm và lựa chọn vắc xin phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Ông Nguyễn Lam, Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam mong muốn, tinh thần chủ động tiêm chủng được lan tỏa trong cộng đồng, nhất là khi Việt Nam có khoảng 17 triệu người cao tuổi. Chăm sóc sức khỏe cần bắt đầu từ sớm, trong đó tiêm chủng là giải pháp thiết thực để phòng bệnh truyền nhiễm.