Nhiều năm sau, những đứa trẻ ấy đã trưởng thành. Có người học giỏi, có công việc ổn định, có gia đình riêng. Nhìn bên ngoài, họ hoàn toàn bình thường. Nhưng sâu bên trong, cảm giác bất an vẫn còn nguyên vẹn. Có người luôn xin lỗi ngay cả khi mình không sai. Có người sống cả đời để cố làm hài lòng người khác. Có người rất khó tin rằng mình xứng đáng được yêu thương. Và cũng có người chưa từng thật sự cảm thấy an toàn trong bất kỳ mối quan hệ nào.

Điều đáng nói là rất nhiều người không nhận ra những cảm xúc ấy bắt đầu từ đâu.

Trong góc nhìn chuyên môn về sức khỏe tâm thần và phát triển con người, tuổi thơ không chỉ là giai đoạn để lớn lên về thể chất. Đó là thời điểm nền móng cảm xúc của một con người được hình thành. Một đứa trẻ được lớn lên trong yêu thương và ổn định sẽ học cách tin vào thế giới. Ngược lại, một đứa trẻ thường xuyên sống trong căng thẳng sẽ học cách phòng vệ với cuộc sống từ rất sớm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những trải nghiệm bất lợi trong thời thơ ấu như bạo lực gia đình, bị xúc phạm kéo dài, thiếu an toàn cảm xúc hoặc thường xuyên sống trong môi trường xung đột có liên quan trực tiếp đến nguy cơ rối loạn lo âu, trầm cảm, sang chấn tâm lý và nhiều bệnh lý mạn tính ở tuổi trưởng thành. Điều này không chỉ tồn tại ở góc độ tâm lý. Nhiều nghiên cứu thần kinh học hiện đại cho thấy căng thẳng kéo dài trong tuổi thơ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ, đặc biệt ở các vùng liên quan đến điều hòa cảm xúc và phản ứng stress.

Đó là lý do vì sao có những người trưởng thành luôn sống trong trạng thái căng thẳng dù cuộc sống hiện tại không quá bất ổn. Họ đã quen với việc phải gồng mình từ quá sớm.

Có một điều người lớn thường đánh giá thấp: trẻ em cảm nhận cảm xúc của người lớn rất sâu. Một gia đình thường xuyên cãi vã không chỉ tạo ra tiếng ồn, mà tạo ra cảm giác bất an kéo dài trong tâm trí trẻ. Một đứa trẻ liên tục bị so sánh sẽ dần tin rằng mình không đủ giá trị. Một đứa trẻ chỉ được công nhận khi ngoan hoặc đạt thành tích tốt sẽ lớn lên với cảm giác mình phải hoàn hảo mới xứng đáng được yêu thương.

Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ rằng trẻ nhỏ “không nhớ đâu”. Nhưng cơ thể và cảm xúc của trẻ thì nhớ rất lâu.

Trong thực tế đời sống, không khó để gặp những người trưởng thành mang theo một tuổi thơ thiếu an toàn mà chính họ cũng không gọi tên được. Có người rất sợ bị bỏ rơi nên chấp nhận cả những mối quan hệ làm mình tổn thương. Có người luôn cố tỏ ra mạnh mẽ nhưng bên trong lại cực kỳ dễ sụp đổ. Có người thành công ngoài xã hội nhưng chưa từng thôi cảm giác mình không đủ tốt.

Điều đau lòng nhất là nhiều tổn thương ấy bắt đầu từ chính nơi lẽ ra phải an toàn nhất: gia đình.

Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (American Psychiatric Association) từng nhấn mạnh rằng trẻ em cần sự ổn định cảm xúc không kém gì nhu cầu ăn uống hay chăm sóc thể chất. Một đứa trẻ liên tục sống trong căng thẳng sẽ bị ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng học tập, điều hòa hành vi và sự phát triển nhân cách về lâu dài.

Nhưng trong đời sống hiện đại, rất nhiều người lớn đang quá bận để nhận ra điều đó. Chúng ta lo cho con học ở đâu, ăn gì, phát triển kỹ năng nào, nhưng đôi khi lại quên mất điều quan trọng nhất: trẻ có đang cảm thấy an toàn khi lớn lên hay không.

An toàn không có nghĩa là một cuộc sống hoàn hảo hay không có áp lực. An toàn là khi một đứa trẻ được quyền mắc lỗi mà không sống trong sợ hãi. Được khóc mà không bị xem là yếu đuối. Được lắng nghe thay vì bị phủ nhận cảm xúc. Được yêu thương mà không phải đánh đổi bằng sự hoàn hảo.

Có một sự thật rất sâu sắc trong hành trình trưởng thành của con người: những đứa trẻ được lớn lên trong cảm giác an toàn thường không phải dành cả tuổi trưởng thành để chữa lành tuổi thơ của mình. Bởi cuối cùng, điều theo con người đi lâu nhất không phải là họ đã đạt được điều gì, mà là cảm giác họ từng được đối xử như thế nào trong những năm tháng đầu đời.