Omega-3 là nhóm acid béo không no đa nối đôi, trong đó EPA và DHA được quan tâm nhiều nhất, còn vitamin C là vitamin tan trong nước có vai trò quan trọng đối với miễn dịch, tổng hợp collagen và chuyển hóa sắt. Hai dưỡng chất này có thể cùng xuất hiện trong chế độ ăn hoặc được sử dụng dưới dạng thực phẩm bổ sung.
1. Tác dụng của vitamin C
1.1 Vitamin C hỗ trợ hệ miễn dịch và quá trình lành thương
Vitamin C tham gia nhiều quá trình sinh học quan trọng. Đây là chất chống oxy hóa, đồng thời cần thiết cho quá trình tổng hợp collagen, giúp duy trì cấu trúc của da, mạch máu, xương và các mô liên kết. Vitamin C cũng góp phần vào chức năng bình thường của hệ miễn dịch và giúp tăng hấp thu sắt không heme – dạng sắt chủ yếu có trong thực phẩm nguồn gốc thực vật.
Vì vậy, cung cấp đủ vitamin C thông qua chế độ ăn có rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu vitamin C là một phần quan trọng của chế độ dinh dưỡng lành mạnh. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng bổ sung vitamin C liều cao sẽ giúp "tăng cường" miễn dịch vượt mức sinh lý hoặc phòng ngừa được mọi bệnh nhiễm trùng.
1.2 Vitamin C giúp bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa
Vitamin C là một chất chống oxy hóa, tham gia bảo vệ tế bào trước các phân tử phản ứng được tạo ra trong quá trình chuyển hóa của cơ thể và dưới tác động của một số yếu tố môi trường. Dưỡng chất này góp phần duy trì cân bằng oxy hóa – khử và bảo vệ các cấu trúc tế bào.
Stress oxy hóa xảy ra khi lượng các chất oxy hóa vượt quá khả năng kiểm soát của hệ thống chống oxy hóa trong cơ thể. Quá trình này có liên quan đến nhiều bệnh lý mạn tính. Vitamin C từ thực phẩm góp phần bổ sung hệ thống chất chống oxy hóa của cơ thể, trong khi hiệu quả của việc sử dụng vitamin C liều cao dưới dạng thực phẩm bổ sung đối với phòng ngừa bệnh, trong đó có ung thư, vẫn chưa được xác lập rõ ràng.
2. Tác dụng của omega-3
2.1 Omega-3 có thể hỗ trợ kiểm soát triglyceride
Omega-3, đặc biệt là EPA và DHA, có tác dụng làm giảm triglyceride máu, trong đó hiệu quả rõ hơn khi sử dụng ở liều điều trị. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), các chế phẩm omega-3 kê đơn với liều 4 g/ngày có thể giúp giảm triglyceride khoảng 20-30%.
Hiệu quả này chủ yếu được ghi nhận với thuốc omega-3 kê đơn, không đồng nhất với các sản phẩm dầu cá hoặc thực phẩm bổ sung omega-3 thông thường. Vì vậy, người có triglyceride cao cần được bác sĩ đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, thay vì tự dùng dầu cá để thay thế thuốc điều trị.
2.2 Omega-3 có thể giúp giảm nhẹ huyết áp
Một số nghiên cứu cho thấy bổ sung omega-3 có thể giúp giảm nhẹ huyết áp, đặc biệt ở người đang bị tăng huyết áp. Mức độ cải thiện phụ thuộc vào liều dùng, loại omega-3 và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Tác dụng này thường ở mức khiêm tốn, vì vậy kiểm soát huyết áp vẫn cần dựa trên tổng thể các biện pháp như sử dụng thuốc theo chỉ định, ăn giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý, thường xuyên vận động và hạn chế rượu bia. Omega-3 có thể được xem là một thành phần hỗ trợ trong chế độ dinh dưỡng và chăm sóc sức khỏe tim mạch.
2.3 Omega-3 và giảm nguy cơ tim mạch
Tác động của omega-3 đối với sức khỏe tim mạch phụ thuộc vào loại chế phẩm, liều sử dụng và đặc điểm của từng nhóm người. Một số bằng chứng cho thấy lợi ích tim mạch rõ rệt với icosapent ethyl, một thuốc kê đơn chứa EPA tinh khiết, trong những nhóm bệnh nhân được lựa chọn.
Trong thử nghiệm REDUCE-IT, hơn 8.000 bệnh nhân có bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường kèm các yếu tố nguy cơ tim mạch, đang điều trị bằng statin và có triglyceride tăng, được sử dụng icosapent ethyl với liều 2 g, hai lần mỗi ngày. Sau thời gian theo dõi trung vị gần 5 năm, nguy cơ xuất hiện biến cố tim mạch chính giảm khoảng 25% so với giả dược; tử vong do nguyên nhân tim mạch cũng giảm khoảng 20%.
Kết quả này được ghi nhận với icosapent ethyl ở liều điều trị và trên nhóm bệnh nhân có đặc điểm cụ thể, do đó không thể áp dụng tương tự cho tất cả sản phẩm dầu cá hoặc thực phẩm bổ sung omega-3. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng phân biệt thuốc omega-3 kê đơn với thực phẩm bổ sung omega-3 và không xem các sản phẩm bổ sung thông thường là lựa chọn thay thế cho điều trị bệnh tim mạch.
Ở chiều ngược lại, thử nghiệm ASCEND trên hơn 15.000 người mắc đái tháo đường nhưng chưa có bệnh tim mạch cho thấy bổ sung omega-3 với liều 1 g/ngày không làm giảm có ý nghĩa thống kê nguy cơ biến cố mạch máu nghiêm trọng so với giả dược. Kết quả này cho thấy hiệu quả tim mạch của omega-3 không đồng nhất giữa các chế phẩm, liều dùng và nhóm đối tượng nghiên cứu.
Vì vậy, khi đề cập đến lợi ích tim mạch của omega-3, cần xem xét cụ thể loại omega-3, liều lượng, tình trạng bệnh và thuốc đang sử dụng. Người có bệnh tim mạch hoặc triglyceride cao nên được bác sĩ tư vấn trước khi lựa chọn chế phẩm và liều bổ sung phù hợp.
3. Lưu ý khi bổ sung omega-3 và vitamin C
Vitamin C tan trong nước nhưng không có nghĩa là dùng càng nhiều càng tốt. Ở người trưởng thành, mức dung nạp tối đa được thiết lập là 2.000 mg/ngày từ tất cả các nguồn. Sử dụng liều cao có thể gây tiêu chảy, buồn nôn và đau quặn bụng. Người mắc bệnh thừa sắt di truyền cũng cần đặc biệt thận trọng với việc sử dụng vitamin C liều cao kéo dài.
Với omega-3, các tác dụng không mong muốn thường gặp của thực phẩm bổ sung gồm vị khó chịu trong miệng, hơi thở có mùi, ợ nóng, buồn nôn, khó chịu ở bụng, tiêu chảy hoặc đau đầu. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), liều cao omega-3 có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi sử dụng cùng warfarin hoặc một số thuốc chống đông máu khác.
Một vấn đề khác cần lưu ý là nguy cơ rung nhĩ đã được ghi nhận trong một số thử nghiệm sử dụng omega-3 liều cao, đặc biệt ở những người có nguy cơ tim mạch. Vì vậy, người đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, có bệnh tim mạch hoặc đang điều trị tăng triglyceride nên trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung liều cao.
Omega-3 và vitamin C đều có vai trò đối với sức khỏe, nhưng không phải cứ bổ sung đồng thời là mang lại thêm lợi ích. Với người khỏe mạnh, ưu tiên một chế độ ăn đa dạng, giàu rau quả, cá và các thực phẩm ít chế biến vẫn là nền tảng. Khi có nhu cầu sử dụng thực phẩm bổ sung, đặc biệt omega-3 liều cao, người dùng nên tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ để lựa chọn đúng chế phẩm, liều lượng và tránh tương tác với thuốc đang sử dụng.
DS. Thu Giang (suckhoedoisong.vn)