Trong quá trình trưởng thành của con trẻ, phê bình là một phương pháp giáo dục không thể thiếu. Tuy nhiên, nhiều cha mẹ nhận ra rằng những lời "khổ tâm" của mình không những không có tác dụng tích cực mà còn khiến con cái phản cảm, thậm chí khiến mối quan hệ gia đình trở nên căng thẳng. Thực tế, phê bình cũng là một nghệ thuật. Hãy cùng tìm hiểu quy tắc "133" dưới đây để biến lời trách mắng thành động lực giúp con tốt lên mỗi ngày.
"1" nguyên tắc cốt lõi: Tôn trọng con trẻ
Tôn trọng là nền tảng của giáo dục, và trong lúc phê bình lại càng quan trọng hơn. Trẻ con dù nhỏ nhưng vẫn có lòng tự trọng và suy nghĩ riêng. Khi cha mẹ đứng ở vị trí "bề trên" để khiển trách, trẻ chỉ cảm thấy bị nhục nhã và không được thấu hiểu, dẫn đến tâm lý phản kháng.
Các nghiên cứu tâm lý học chỉ ra rằng, một đứa trẻ lớn lên trong môi trường được tôn trọng sẽ dễ hình thành nhân cách lành mạnh và thái độ sống tích cực. Chẳng hạn, khi con vô tình làm đổ sữa, thay vì quát mắng: "Sao con hậu đậu thế, có cái cốc cũng không cầm xong!", hãy thử ôn tồn nói: "Sữa đổ rồi không sao cả, chúng mình cùng dọn sạch nhé, lần sau con cầm cốc cẩn thận hơn là được". Cách làm này vừa cho con cơ hội sửa sai, vừa bảo vệ được lòng tự trọng của trẻ.
"3" thứ nhất: Ba bước chuẩn bị trước khi phê bình
1. Tìm hiểu toàn bộ sự việc
Trước khi trách phạt, hãy tìm hiểu rõ ngọn ngành. Nhiều khi những gì chúng ta thấy chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, con trẻ có thể có nỗi khổ riêng. Ví dụ, nếu con đánh nhau ở trường, đừng vội mắng con hư, hãy hỏi xem tại sao sự việc lại xảy ra. Biết đâu con chỉ đang tự vệ khi bị bạn trêu chọc? Chỉ khi hiểu toàn bộ sự việc, cha mẹ mới có thể đưa ra phán đoán khách quan và những lời giáo huấn hợp lý.
2. Kiểm soát cảm xúc cá nhân
Cảm xúc có tính lây lan. Nếu cha mẹ mất bình tĩnh, la hét khi phê bình, trẻ cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi những cảm xúc tiêu cực đó, trở nên lo âu hoặc nổi loạn. Vì vậy, hãy hít thở sâu hoặc tạm rời khỏi hiện trường để bình tĩnh lại trước khi bắt đầu cuộc đối thoại với con.
3. Chọn thời điểm và không gian phù hợp
Đừng phê bình khi trẻ đang xúc động mạnh hoặc khi có mặt người lạ. Ví dụ, đừng mắng con ngay khi vừa đi học về còn chưa kịp nghỉ ngơi, cũng đừng làm con "mất mặt" trước họ hàng, bạn bè. Một không gian riêng tư, yên tĩnh sẽ giúp trẻ thả lỏng tâm trí và thực sự lắng nghe ý kiến của cha mẹ.
"3" thứ hai: Ba điểm mấu chốt khi phê bình
1. Chỉ nói về việc hiện tại
Tuyệt đối không "đào lại" chuyện cũ. Nhiều cha mẹ có thói quen nhắc lại hàng loạt lỗi lầm trong quá khứ khi con vừa phạm sai lầm mới. Điều này khiến trẻ cảm thấy mình sẽ chẳng bao giờ nhận được sự công nhận, từ đó nảy sinh tâm lý tự ti, buông xuôi. Hãy tập trung giải quyết vấn đề của lần này thôi nhé.
2. Đưa ra đề xuất cụ thể thay vì chỉ trích
Phê bình không chỉ là để chỉ ra lỗi sai, mà quan trọng hơn là giúp trẻ tìm ra cách giải quyết. Ví dụ, nếu con làm bài tập lề mề, thay vì mắng mỏ, hãy gợi ý: "Con làm bài hơi chậm nên sẽ mất thời gian nghỉ ngơi đấy. Hay là mình thử chia bài tập thành các phần nhỏ, cứ xong một phần thì nghỉ vài phút xem sao?".
3. Thể hiện sự tin tưởng đối với con
Hãy để con cảm nhận được rằng cha mẹ tin tưởng con có khả năng sửa sai và trở nên tốt hơn. Những câu nói như: "Mẹ biết lần này con đã phạm lỗi, nhưng mẹ tin chắc lần sau con sẽ làm tốt hơn" sẽ là động lực rất lớn, giúp trẻ tự tin đối mặt và khắc phục vấn đề của chính mình.
Phê bình con cái là một nghệ thuật mà mỗi bậc cha mẹ đều cần học hỏi. Áp dụng tốt quy tắc "133" chính là cách để cha mẹ biến những lời nhắc nhở thành đôi cánh giúp con trưởng thành mạnh mẽ hơn trong hơi ấm và sự khích lệ.