Biểu hiện các dạng khuyết tật ở trẻ
Mỗi dạng khuyết tật ở trẻ sẽ có các biểu hiện, đặc trưng khác nhau đi kèm với những hệ lụy khác nhau. Như đã nói cho dù khuyết tất cả trẻ dù không hề dễ nhận diện, đặc biệt khi trẻ còn quá nhỏ, tuy nhiên hiểu rõ các tình trạng này chính là tiền đề quan trọng để phụ huynh có thể sớm phát hiện những vấn đề bất thường ở trẻ và có hướng can thiệp kịp thời sau đó.
Khuyết tật vận động
Đây là một trong những dạng khuyết tật ở trẻ dễ nhận biết nhất, tuy nhiên không phải lúc nào cũng có thể phát hiện sớm, thường là khi trẻ biết bò/ ngồi. Khuyết tật vận động có thể xảy ra do các vấn đề bẩm sinh hoặc cũng có thể liên quan đến những tác động, chấn thương sau khi sinh. Tuy nguyên nhân mà mức độ tiên lượng sẽ khác nhau.
Các biểu hiện bất thường mà phụ huynh có thể quan sát thấy ở trẻ như:
- Suy giảm chức năng vận động dẫn tới các phản xạ bất thường, khả năng điều phối vận động kém như không thể giữ thăng bằng, thường xuyên té ngã, không thể đứng được lâu
- Chậm phát triển vận động được biểu thị qua việc trẻ không đạt được các cột mốc phát triển thể chất trung bình như các ban đồng trang lứa, ví dụ mãi không biết lẫy, biết bò, biết đi, không thể cử động hay xoay đầu cổ theo ý muốn
- Suy giảm chức năng khiến các hoạt động vận động yếu kém và chậm chạp thay vì nhanh nhẹn hơn cũng là đặc điểm về dạng khuyết tật vận động ở trẻSuy giảm chức năng sinh lý thần kinh có liên quan đến vận động dẫn tới các hành bi bất thường về cầm nắm, tư thế nằm, di chuyển chậm chạp, phản xạ kém..
 |
| Trẻ khuyết tật vận động có các khiếm khuyết về các cơ quan làm ảnh hưởng đến chức năng vận động bình thường |
Với dạng khuyết tật vận động ở trẻ, theo các sĩ, tình trạng thường gặp nhất chính là hội chứng bàn chân bẹt, bị tật vẹo cổ, khớp giả bẩm sinh, chân vòng kiềng…
Khuyết tật nghe, nói
Hiện nay tỷ lệ trẻ chậm nói có liên quan đến các dạng khuyết tật nghe, nói ở trẻ cũng tăng lên đáng kể, tuy nhiên không phải lúc nào cũng có thể phát hiện. Nhiều người mãi cho đến khi trẻ 4- 5 tuổi nhưng không thấy con có các phản ứng với tiếng động, không phát ra âm thanh hoặc rất ít mới đưa trẻ đi khám và biết con gặp các khiếm khuyết về thính giác.
Một số biểu hiện về dạng khuyết tật nghe nói ở trẻ giúp phụ huynh có thể phát hiện sớm như:
- Trẻ không phản ứng với âm thanh, không bị giật mình trước các tiếng động lớn
- Không quay đầu nhìn khi cha mẹ gọi tên
- Trẻ không phát ra âm thanh hay lời nói khi đạt cột mốc 7 tháng tuổi
- Các giai đoạn phát triển ngôn ngữ hay lời nói của trẻ đều chậm hơn những đứa trẻ khác, thậm chí là không có
- Trẻ không biết dùng lời nói hay ngôn ngữ để diễn đạt các nhu cầu cá nhân
- Trẻ không hiểu người khác nói gì và cũng không đáp ứng thực hiện các yêu cầu từ người khác
- Lời nói không rõ hoặc không ai hiểu
- Không bắt chước lời nói của người khác
- Mặt khác nếu bị bị điếc ( khiếm thính hoàn toàn) thường cũng sẽ kèm theo tình trạng câm
Với các dạng khuyết tật nghe nói ở trẻ có thể liên quan đến các bệnh lý khiếm thính, câm, sứt môi hở hàm ếch, hoặc cũng có thể liên quan đến một số vấn đề tổn thương trong não bộ.
Khuyết tật thị giác
Trẻ bị lác, bị mù màu, khiếm thị, có tầm nhìn hạn chế bẩm sinh (không phải cận thị hay viễn thị) chính là một trong những dạt khuyết tật thị giác ở trẻ thường gặp. Các tình trạng này có thể phát hiện bẩm sinh, chẳng hạn trẻ bị khiếm thị nhưng cũng có những trường hợp phải thông quá trình phát triển mỗi ngày mới có thể nhận diện những bất thường.
Một số biểu hiện giúp phụ huynh nhận diện trẻ có những bất thường về thính giác như:
- Trẻ không nhận diện hay phân biệt được về màu sắc
- Con ngươi không có phản ứng với ánh sáng khi bị chiếu vào đột ngột hay các kích thích thị giác khác hoặc cũng có trường hợp quá nhạy cảm với ánh sáng
- Không chú ý nhìn theo các vật đang chuyển động
- Sụp mí mắt hoặc có các cử động bất thường
- Do nhìn kém hoặc không nhìn thấy nên với dạng khuyết tật ở trẻ này con cũng không có các biểu cảm, cảm xúc trên khuôn mặt.
 |
| Trẻ bị lác, bị mù màu, khiếm thị, có tầm nhìn hạn chế bẩm sinh (không phải cận thị hay viễn thị) chính là một trong những dạt khuyết tật thị giác ở trẻ thường gặp. |
Khuyết tật thần kinh, tâm thần
Trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn lưỡng cực cùng một số bệnh tâm thần khác được xếp vào dạng khuyết tật thần kinh, tâm thần ở trẻ em. Một vài thống kê cho thấy, hiện nay tỷ lệ này đang ngày có xu hướng tăng cao với những nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp tử các tác động môi trường, từ cách chăm sóc và giáo dục của gia đình.
Ở trẻ em, các biểu hiện khi trẻ gặp các vấn đề tâm lý, thần kinh cũng được biểu hiện khá rõ, tuy nhiên phụ huynh thường có tâm lý khá chủ quan, không tin rằng con mắc bệnh. Một số biểu hiện của dạng khuyết tật tâm lý, thần kinh ở trẻ điển hình như sau:
- Tâm lý bất ổn, dễ kích động, bốc đồng và có các hành vi thiếu chuẩn mực không kiểm soát được
- Tinh thần u uất hoặc vui buồn bất thường không rõ nguyên nhân
- Khả năng tập trung kém, luôn lơ đãng, trí nhớ kém
- Khó khăn trong việc suy luận logic mọi thứ
- Dễ rơi vào lo lắng, hoảng loạn không rõ nguyên nhân
- Có các hành vi bất thường không phù hợp với độ tuổi hay chuẩn mực xã hội có thể gây tổn hại cho bản thân hay những người xung quanh
- Mất ngủ, khó ngủ, gặp các vấn đề về giấc ngủ
- Trạng thái tâm lý bất thường rất khó để cân bằng
Dạng khuyết tật trí tuệ ở trẻ
Khuyết tật trí tuệ ở trẻ em là một dạng đặc biệt ảnh hưởng đến rất nhiều khía cạnh trong đời sống của trẻ, chẳng hạn như học tập, công việc, ghi nhớ hay nhận thức các vấn đề cơ bản xung quanh để có thể tự chăm sóc cho bản thân. Trẻ thiểu năng trí tuệ, trẻ khó học là hai tình trạng nổi bật nhất trong dạng khuyết tật trí tuệ ở trẻ này.
Một số đặc điểm biểu hiện điển hình của dạng khuyết tật trí tuệ ở trẻ như:
- Khả năng nhận thức, ghi nhớ rất kém và chậm chạp hơn rất nhiều so với các bạn đồng trang lứa
- Quan sát những trẻ bị khuyết tật về trí tuệ thường có xu hướng 2 mắt rộng, nếu con khóc thì 2 mắt xếch lên, mũi tẹt, thường thè lưỡi, vòng đầu nhỏ bất thường so với kích thước tiêu chuẩn của lứa tuổi, trán hẹp và thấp, chẩm đầu bị dẹp
- Trẻ sơ sinh gặp khó khăn trong các hoạt động cơ bản như bú, mút, nuốt và nhai dẫn tới việc trẻ rất hay bị sặc
- Chậm phát triển ngôn ngữ, lời nói, thường thụ động nằm một chỗ chứ không biết cách thể hiện các nhu cầu cá nhân
- Có xu hướng tách biệt, không kết bạn, khó hòa nhập với môi trường cũng là đặc điểm của dạng khuyết tật trí tuệ ở trẻ
- Hành động lặp đi lặp lại, kém sáng tạo, kém học những điều mới, kém trong tư duy logic hay học tập
- Chỉ số IQ kém, chẳng hạn trẻ thiểu năng trí tuệ chỉ có chỉ số IQ dưới 70 và đây cũng là dưới mức trung bình
- Thường luôn cần có sự hỗ trợ từ gia đình để tránh các hành vi bốc đồng do nhận thức kém có thể ảnh hưởng đến bản thân hay những người xung quanh.
 |
| Trẻ khuyết tật trí tuệ hầu như không thể hiểu được những thứ đơn giản xung quanh |
Các dạng khuyết tật khác ở trẻ
Các dạng khuyết tật khác ở trẻ là những tình trạng có các đặc điểm trên nhưng lại không đủ các tiêu chuẩn để xếp vào nhóm nào. Điển hình nhất trong nhóm này chính là rối loạn phổ tự kỷ. Thực tế trước đây có rất nhiều vấn đề xoay quanh hội chứng này, tuy nhiên trong các báo cáo gần đây đã công nhận tự kỷ được xếp vào nhóm các dạng khuyết tật khác ở trẻ.
Với các dạng khuyết tật khác ở trẻ phụ huynh có thể tham khảo về các biểu hiện của tự kỷ như sau:
- Chậm phát triển ngôn ngữ, lời nói, trẻ hầu như không phát ra âm thanh trong những năm đầu đời hoặc rất ít
- Trẻ tự kỷ dù lớn hơn cũng gặp khó khăn trong giao tiếp hay quá trình sử dụng
- Không giao tiếp bằng mắt, lơ khi được gọi tên
- Có xu hướng gắn kết với đồ vật hơn là con người, muốn chơi một mình với các loại đồ vật thay vì chơi cùng bạn bè hay người khác
- Không biểu thị về cảm xúc, biểu cảm và cũng không biểu những biểu cảm, thái độ của những người xung quan
- Thích chơi một mình, không có nhu cầu kết bạn, không có khả năng chia sẻ về cảm xúc, sở thích, suy nghĩ với những người khác
- Nhạy cảm quá mức với âm thanh, ánh sáng, mùi vị, màu sắc.. Chẳng hạn trẻ tự kỷ có thể nghe được những âm thanh từ rất xa trong khi người bình thường không thể nghe thấy
- Có các hành vi rập khuôn kỳ lạ bất thường, không có nguyên nhân, chẳng hạn như liên tục vỗ tay hay vặn xoắn tay
- Tâm lý dễ kích động, có thể các hành vi bốc đồng, kích động, khó kiểm soát
- Hạn chế trong khả năng nhận thức, tự chăm sóc bản thân, tự lập, một số trẻ có thể phải phụ thuộc vào sự chăm sóc từ gia đình nếu thuộc tình trạng tự kỷ nặng
Tự kỷ là dạng khuyết tật ở trẻ gây ra rất nhiều ảnh hưởng 3 khía cạnh chính gồm giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi bất thường. Nếu không sớm có biện pháp can thiệp đúng cách sẽ gây ra rất nhiều ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển toàn diện của trẻ nên cần phải thực sự thận trọng.
(Còn tiếp)
Nguồn: NHC Academy