Theo các ghi nhận y khoa, đường ruột và hệ miễn dịch có cơ chế hoạt động tương hỗ để duy trì thể trạng khỏe mạnh. Khi hệ vi sinh vật đường ruột ở trạng thái cân bằng, cơ thể sẽ phản ứng hiệu quả với mầm bệnh, đồng thời dung nạp các vi khuẩn vô hại và ngăn ngừa các phản ứng tự miễn dịch.
Ngược lại, tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh có thể dẫn đến chứng rối loạn khuẩn ruột. Đây là yếu tố rủi ro được ghi nhận có liên quan đến nhiều bệnh lý mạn tính như: béo phì, viêm ruột, đái tháo đường, các bệnh lý tim mạch, thoái hóa thần kinh và thậm chí là ung thư ruột kết.
Trao đổi về vấn đề này, GS.TS Lê Danh Tuyên (Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia) cho biết, đường ruột là nơi tập trung tới hơn 70% thành phần hệ miễn dịch. Tại đây, lớp niêm mạc ruột mỏng manh vừa phải đảm bảo chức năng hấp thu dưỡng chất, vừa phải liên tục tối ưu hóa đáp ứng miễn dịch (tiết kháng thể IgA) để bảo vệ màng nhầy, ngăn ngừa nguy cơ mầm bệnh xâm nhập vào sâu bên trong cơ thể.
 |
| Đường ruột và hệ thống miễn dịch hỗ trợ lẫn nhau để thúc đẩy một cơ thể khỏe mạnh. |
Khuyến nghị về dinh dưỡng để bảo vệ hệ tiêu hóa
Dữ liệu từ các nghiên cứu khoa học cho thấy, chế độ ăn uống quyết định trực tiếp đến sự đa dạng và cân bằng của cộng đồng vi khuẩn trong cơ thể. Để duy trì một đường ruột khỏe mạnh, việc bổ sung đầy đủ cả đa lượng và vi lượng là nguyên tắc cơ bản.
-
Tăng cường chất xơ: Việc cung cấp đủ chất xơ trong khẩu phần ăn có tác dụng điều chỉnh tốc độ di chuyển của thức ăn qua đường ruột. Khi đến ruột già, chất xơ sẽ lên men, tạo ra các axit béo chuỗi ngắn – một nguồn năng lượng quan trọng. Quá trình này giúp điều chỉnh độ pH, tạo môi trường tối ưu cho vi khuẩn có lợi phát triển tự nhiên.
-
Bổ sung thực phẩm chứa lợi khuẩn (Probiotics): Các chuyên gia khuyến khích người dân bổ sung lợi khuẩn thông qua các thực phẩm lên men tự nhiên như sữa chua, kim chi, dưa cải bắp... Những thực phẩm này cung cấp vi khuẩn tốt, củng cố hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột và hỗ trợ phân giải carbohydrate, protein hiệu quả hơn.
Theo GS.TS Lê Danh Tuyên, sự kết hợp giữa lợi khuẩn probiotic, prebiotic (thức ăn cho vi khuẩn ruột) và các chất chống oxy hóa tự nhiên từ rau củ quả là nền tảng vững chắc để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Những nhóm thực phẩm cần hạn chế
Ở chiều ngược lại, một chế độ ăn thiếu khoa học có thể gây ra hiện tượng "ruột bị rò rỉ" (tăng tính thấm của niêm mạc ruột). Khi thành ruột bị kích thích hoặc viêm, các liên kết tế bào lỏng lẻo sẽ tạo cơ hội cho vi khuẩn có hại xâm nhập, kích thích các phản ứng viêm trong cơ thể.
Nhằm hạn chế nguy cơ này, các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần thận trọng với các nhóm thực phẩm sau:
-
Thực phẩm chế biến sẵn và nhiều chất béo: Đồ chiên rán hay thịt chế biến sẵn thường làm chậm quá trình tiêu hóa, lưu lại trong dạ dày lâu hơn và có thể gây chứng ợ chua.
-
Đồ uống chứa đường fructose và có gas: Các loại đồ uống này dễ gây khó tiêu, chướng bụng, đầy hơi, làm ảnh hưởng đến môi trường vi sinh của đường tiêu hóa.
-
Rượu, bia và đồ uống chứa nhiều caffein: Việc lạm dụng các thức uống này có thể kích thích đường ruột quá mức, dẫn đến rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy.
Có thể thấy, chăm sóc sức khỏe đường ruột thông qua dinh dưỡng không chỉ dừng lại ở việc phòng tránh các triệu chứng tiêu hóa tức thời, mà còn là biện pháp can thiệp dài hạn cho hệ thống miễn dịch. Việc thiết lập một thực đơn đa dạng, cân bằng dưỡng chất và hạn chế nhóm thực phẩm chế biến sẵn là khuyến cáo cốt lõi được giới y khoa nhấn mạnh trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng.