Mẹ nó cứ thế nào ấy… kiểu như…
Mẹ của thằng Sashka Ivanov chẳng hạn, mẹ nó đầu tóc lúc nào cũng hợp mốt, chân đi giày cao gót, váy lụa thanh lịch, túi xách da bóng lộn, mẹ nó làm việc ở cửa hàng.
Mẹ của con bé Svetka Evdokimova là giáo viên, mẹ của thằng Petka Efremov lái ô tô, thế mới tuyệt cú mèo…
Mấy thằng có bố còn không biết lái ô tô nhưng mẹ thằng Petka lái chiếc xe hiệu Pobeda, tất cả bọn trẻ trong khu nhà đều chạy ra xem mỗi khi mẹ nó lái xe về, còn mẹ của Vitka thì sao? Mẹ nó làm nhân viên quét dọn trong bệnh viện, tóc bạc, búi cao, mặt thì… rỗ, đã thế tay còn run run.
Nó cảm thấy phiền phức vì mẹ lúc nào cũng quan tâm, hỏi han xem nó cần gì? Khi nào lớn khôn, trở thành người tự lập, nó sẽ rời xa mẹ.
Nó hằn học nhìn cái thân hình còng còng, lòng khòng thô kệch của mẹ nó đang lom khom cúi xuống đun đun nấu nấu trên cái bếp dầu trong căn bếp tập thể.
Phải công nhận rằng mẹ nó nấu ăn cũng không tệ, nhưng vậy thì sao? Việc đó có gì to tát? Học là làm được thôi mà…
Không, Vitka chẳng yêu quý cũng chẳng kính trọng mẹ mình. Mẹ những đứa khác thì thế này… chả như mẹ nó… có thể nói thẳng như vậy…
- Vityusha (tên thân mật của Vitka), con ăn đi… con làm sao vậy, không ngon à?
Giọng mẹ nó nghe khó chịu, khàn khàn, mẹ lại gần, xoa đầu nó bằng đôi bàn tay xương xẩu toàn mùi thuốc tẩy, nó phì một tiếng...
- Con không đói, - Vitka lẩm bẩm, đẩy chiếc đĩa ra và đứng bật dậy ra khỏi bàn, sao mình không phải do mẹ thằng Sashka Ivanov sinh ra nhỉ? Hay là do mẹ thằng Petka Efremov sinh ra cũng được? Tối thiểu là do mẹ của con bé Svetka Evdokimova sinh ra, nó thà sinh ra là con gái còn hơn là cứ như thế này…
- Con đi chơi xa không, Vityusha?
Ahh, nó chán mẹ nó lắm rồi.
- Con sẽ về sớm, - nó lẩm bẩm, - con đến thư viện.
Vitka chạy ào ra ngoài, phía bên kia tòa nhà, dưới tán cây, có mấy người người lính đã giải ngũ đang ngồi tụ tập trên một chiếc ghế băng uống rượu, chơi domino, và lúc say xỉn họ lại đánh nhau lộn xà ngầu.
Chiến tranh đã trôi qua gần mười năm nhưng họ vẫn nhớ đến những trận chiến và những đồng đội đã ngã xuống.
Không phải ai cũng trở về và vui vẻ hòa nhập được với cuộc sống bình yên; có người trở về chỗ làm cũ, có người được nhận vào nơi mới.
Chẳng hạn như bố thằng Dimka Egorshin trở về bị cụt một chân nên ông làm việc trong xưởng sửa chữa cũng kiếm ra tiền, thằng Dimka rất hay chạy đến chỗ bố nó, và bố của nhiều đứa khác cũng hay đến chỗ bố nó làm.
Còn những người thế này... Nhưng không ai chê trách họ, họ đã đổ máu vì tổ quốc, bởi vậy họ có quyền.
Một số ít người có thể hòa nhập và ổn định gia đình và công việc trong cuộc sống thời bình, nhưng nhiều người khác thì không được như vậy.
Như thằng Vaska kể rằng, bố nó là một trong những người cả ngày ngồi trên chiếc ghế băng đó, nó nói rằng, ban đêm bố nó vẫn khóc lóc và la hét, rằng ông mơ thấy những người ra trận... Vitka hiểu rằng, tất cả những chuyện đó rất kinh khủng.
Vitka cũng muốn bố mình là người như vậy… là một anh hùng, kể cả khi ông suốt ngày ngồi trên chiếc ghế băng đó, nhưng nó sẽ tự hào về bố, nó sẽ trông chừng khi bố say rượu và đánh lộn, và lúc đó nó sẽ chạy đến lôi bố về nhà…
Và sau đó, nó sẽ ngồi cùng đám bạn cũng trên chiếc ghế băng đó và lý luận rằng bố nó đã chịu đựng những khó khăn gian khổ, đã tận mắt nhìn thấy quá nhiều những chuyện như thế, sau đó nó sẽ im lặng một cách đầy ẩn ý…
Nhưng nó không may mắn trong mọi chuyện, không may mắn ngay cả với mẹ mình... và nó hoàn toàn không biết bố nó là ai... hình như mẹ nó lúc nhiều tuổi mới sinh ra nó, Vitka bực tức nhổ nước bọt xuống đất...
- Chào anh bạn, có thể cho tôi biết nhà số 40, nhà có chữ B ấy, ở đâu không? - Một người đàn ông tóc hoa râm, mặc quân phục, có phù hiệu và những ngôi sao to, trông giông giống ai đó đang vừa nghiêm nghị vừa… trìu mến nhìn Vitka.
- Thì bác đang đứng cạnh cái nhà ấy đấy, bác muốn đến nhà ai?
- Anh bạn là người ở đây hay sao?
- Vâng ạ.
- Anh bạn có biết nhà Korepin ở đâu không?
- Nhà Ko... Korepin? Thế… bác cần đến nhà họ làm gì?
- Này anh bạn, không ai làm như vậy… không ai hỏi vỗ vào mặt người khác như anh bạn, ít nhất anh bạn cũng nên tự giới thiệu chứ…
- Cháu á? - không hiểu sao Vitka cảm thấy ngượng nghịu, - Cháu là… Korepin, Victor… Stepanovich.
Người lính rất nhanh liếc nhìn Vitka và hình như ông hơi loạng choạng suýt ngã…
- Có người lớn ở nhà cháu không?
- Có m-ẹ cháu ạ.
- Cháu dẫn bác về nhà cháu đi, - người lính nói giật cục rồi lại một lần nữa liếc nhìn Victor bằng đôi mắt sắc sảo.
- Mẹ ơi, có người... đến nhà ta.
Mẹ nó ra khỏi phòng, vừa húng hắng ho vừa quấn khăn vì lạnh, trông mẹ nó như một bà già, Vitka nhăn mặt.
Đột nhiên nó như thấy hiện ra trước mắt mình.
Một người mẹ trẻ trung xinh đẹp đang nhấc một đứa bé lên và cứ thế quay tròn quay tròn… đứa bé đó chính là nó, là Vitka... nó mặc bộ quần áo lính thủy và đội chiếc mũ lưỡi trai có chữ “Dũng cảm"... Thật vớ vẩn,... Vitka lắc lắc đầu, mẹ nó chẳng bao giờ trẻ đẹp, mẹ nó lúc nào trông cũng già nua...
- Chào chị, - người lính đặt vali xuống rồi đưa tay về phía mẹ nó, - Tôi là Pavel Semyonovich Rozhnin, còn chị là… Nadezhda Stepanovna Korepina?
Mẹ gật đầu rồi bất giác rụt tay về và ngồi xuống ghế.
- Chị sao vậy? Chị bị sao vậy? Lấy cho tôi ít nước, - người lính hét lên bảo Vitka. Nó chạy vội vào bếp rồi đứng sững sờ trên tay vẫn cầm chiếc bình đầy nước.
- Tôi biết anh sẽ đến, - mẹ nó nói, - mặc dù người ta bảo tôi rằng mọi cáo buộc đã được hủy bỏ và thậm chí, - mẹ bật cười lớn, - người ta còn trao cho tôi huân chương vì đã cứu giúp đồng bào mình, nhưng tôi biết… Rằng mọi chuyện sẽ không kết thúc đơn giản như vậy.
- Chị Nadezhda Petrovna, chị không hiểu... Tôi đã đi tìm chị, tôi đã tìm chị rất lâu rồi... Chị không biết tôi là ai... Tôi… Tôi… tôi là cha của đứa bé mà chị đã cứu sống... Chị cho tôi biết... có phải đây là nó không? Đây là nó phải không?
Vitka không nghe thấy mẹ nói gì, nó đánh rơi chiếc bình và ngã vật xuống...
Trí nhớ của trẻ con là một thứ rất tuyệt vời, nó có thể thay cái xấu bằng cái tốt... Vitka chợt nhớ ra, đúng rồi... chính mẹ nó đã nhấc nó lên và quay tròn nó tại một khoảng rừng trống, hai mẹ con phải lẩn trốn...
Và bọn chúng tìm thấy hai mẹ con nó, hai mẹ con cứ đi mãi đi mãi đến một nơi... những đứa trẻ bị tách khỏi cha mẹ chúng, còn mẹ đã giấu được Vitya, người ta đứng thành hàng, lần lượt người nọ chuyền nó cho người kia, mẹ nó và người mẹ kia… người mẹ nữa… và người mẹ này...
Bọn chúng tìm thấy Vitya và tách nó khỏi các bà mẹ... Người mẹ thứ hai không hiểu sao lại tìm được nó và đến chỗ nó, ở đó có rất nhiều trẻ con, tất cả chúng đều gào khóc và đòi bế...
Ngày nào người ta cũng đưa những đứa trẻ đi nhưng không bao giờ đưa chúng trở về... Chúng chạy trốn cùng với người… mẹ này, tức là mẹ của nó hiện giờ, bà bảo chúng nhắm mắt lại và im lặng...
Vitka mở mắt ra.
- Con ơi, con...
- Mẹ ơi, mẹ tha lỗi cho con... Con đã nhớ ra, con đã nhớ lại, gần như hết...mọi chuyện...
Ba người ngồi uống trà trong phòng và Pavel Semyonovich, cha của Vitka, kể rằng suốt thời gian qua ông tưởng rằng gia đình mình đã chết, và rồi… ông tình cờ nhận được giấy tờ nói rằng các bác sĩ bị bắt làm tù binh, họ không bị giết chỉ vì chúng không có thời gian, chúng bắt họ phải chữa trị cho bọn phát xít, rồi sau đó quân ta... Còn người phụ nữ là bác sĩ quân y đã hiểu tại sao họ bị dồn vào trại tập trung, bà đã kịp chụp lấy đứa trẻ và chạy trốn...
- Dấu vết của chị có lúc biến mất rồi có lúc lại xuất hiện...
Vitya khóc, mẹ... mẹ nó ngồi thẳng lưng và điều đó làm nó rất ngạc nhiên...
- Tôi bị thương khi chúng tôi... khi bị bọn chúng bắt, có cả dân thường, cả người già và người trẻ, một phụ nữ có một bé trai, chị ấy cõng nó, chân nó tê cứng vì sợ... Chúng tôi thay nhau cõng nó, nó ôm lấy cổ tôi và im lặng...
Bọn chúng lùa chúng tôi như lùa gia súc đi đến một nơi...
Bọn chúng ngay lập tức tách riêng các nhân viên y tế, tôi chưa kịp mang theo Vityushka thì bọn chúng đã tìm thấy nó.
Tôi là một bác sĩ giỏi… tôi đã ở đó, tôi đã giúp một trong số những tên phát xít... anh ta... vì việc này... tôi đã nói rằng Vitya là con tôi... tôi được phép đến chỗ nó vào buổi tối và cho nó ăn trong lúc không ai để ý... Anh ta đã báo trước để tôi chạy trốn, mẹ của Vitya lúc đó đã chết... Tôi không thể cứu được chị ấy.
Tôi bị thương vì mảnh đạn, tôi đã lấy thân mình che chở Vityushka... Quân ta đã tìm được tôi và nó... Tất nhiên, tôi phải trải qua các cuộc điều tra thử thách. Nhưng mọi người... đã bảo vệ tôi, là những người... mà tôi... chúng tôi đã cứu giúp.
Người ta đã giao lại Vitya cho tôi... Tôi đã nói với mọi người rằng nó là con tôi, rằng bố nó đã chết trong chiến trận... Tôi không thể đưa nó vào trại trẻ mồ côi... Tôi hoàn toàn suy sụp, tôi bỏ trốn đến đây, dẫu sao một ngày nào đó người ta sẽ đến và đưa tôi đi đày, lúc đó tôi và nó sẽ lại bỏ trốn đến chỗ khác...
Tôi làm y tá tại bệnh viện, Vitya rồi sẽ lớn lên... Con trai anh là một đứa rất ngoan, tôi rất vui vì anh đã đến và tìm thấy hai mẹ con tôi... Tôi bị bệnh, tôi… chẳng còn sống được bao lâu nữa...
- Không, - Vitka bật dậy và lao đến chỗ mẹ, - mẹ ơi, mẹ, mẹ nói gì vậy? - Chúng ta sẽ chữa khỏi bệnh cho mẹ, chúng ta sẽ chữa khỏi bệnh cho mẹ, bác nói đi, - Vitka nói với người lính, tức là bố nó. - Bác ơi… cháu xin bác hãy cứu mẹ cháu, cháu chẳng còn ai ngoài mẹ...
- Con ơi, con, mẹ xin lỗi, mẹ đã làm con sợ…
***
- Ông ơi, tại sao chúng ta lại thường đến đây vậy? Tại sao mẹ của ông không được chôn ở nơi chúng ta sống? Ông ơi, mẹ của ông có đẹp không?
- Nadyusha (tên thân mật của Nadya, Nadezhda), mẹ của ông là người xinh đẹp nhất, tuyệt vời nhất trên thế gian này, cháu ạ.
Ông là Viktor Stepanovich, ông không bao giờ thay đổi phụ danh (tên đệm đặt theo tên cha đẻ) của mình, ông vẫn giữ lại phụ danh mà mẹ ông đã đặt cho ông theo tên của cha bà là vị chỉ huy Hồng quân Stepan Korepin, ông nắm tay cháu gái Nadyusha...
Ông lặng lẽ khóc trước mộ người mẹ đã cứu sống ông.
- Mẹ ơi, mẹ tha thứ cho con, - Vitka-con thì thầm, - mẹ ơi, mẹ tha thứ cho con, - ông Viktor Stepanovich đã có cháu nội nói...
- Ông ơi, sao ông lại xin lỗi cụ Nadya, ông làm cụ giận à?
Ông Viktor Stepanovich vừa khóc vừa lặng lẽ xoa đầu cháu gái.
Ông biết rằng mẹ ông đã tha thứ cho ông và không bao giờ ôm nỗi bực tức trong lòng. Bà đã kịp nói với Vitya chuyện đó... Lúc mà... mà bố ông tìm được ông.
Hai bố con đã đi khỏi nơi đó sau khi chôn cất mẹ.
Vitka đã hứa với mẹ sẽ trở thành bác sĩ.
Ông đã trở thành bác sĩ quân y.
Suốt đời ông không bao giờ quên người phụ nữ đã cứu sống ông.
Viktor Stepanovich cũng đến thăm ngôi mộ tập thể nơi mẹ ruột của ông yên nghỉ, ông luôn dặn dò con cháu phải ghi nhớ và tự hào về điều đó.
Người dịch: Dương Nguyên Khải.