Mùa hè của trẻ đang bị “đánh cắp” bởi lịch học và màn hình

Điều đáng suy nghĩ là phần lớn cha mẹ không cố ý lấy đi mùa hè của con. Hầu hết đều xuất phát từ nỗi lo rất thật: sợ con tụt lại phía sau, sợ con lãng phí thời gian, sợ con không đủ kỹ năng cho tương lai. Nhưng chính áp lực ấy đang khiến nhiều đứa trẻ bước vào kỳ nghỉ với trạng thái căng thẳng không khác thời gian đi học. Có những trẻ vừa kết thúc năm học đã lập tức bắt đầu học trước chương trình mới, học ngoại ngữ, luyện kỹ năng hoặc tham gia các lớp tăng cường gần như không còn khoảng trống. Trong khi đó, phần thời gian còn lại lại bị lấp đầy bởi điện thoại, YouTube, trò chơi điện tử và mạng xã hội. Kết quả là trẻ “ở nhà” nhiều hơn nhưng cơ thể lại ít vận động hơn, tâm trí ít được nghỉ ngơi hơn và kết nối gia đình cũng mỏng đi theo cách rất âm thầm.

Theo World Health Organization (WHO), trẻ em và thanh thiếu niên cần ít nhất 60 phút vận động thể chất mỗi ngày để hỗ trợ phát triển tim mạch, miễn dịch, giấc ngủ và sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ em đô thị hiện nay dành phần lớn thời gian trong không gian kín và trước màn hình điện tử. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động trực tiếp đến cảm xúc và sự phát triển não bộ của trẻ.

Trong thực hành y khoa và tâm lý học phát triển, mùa hè đáng lẽ là giai đoạn rất quan trọng để trẻ “hồi phục” sau một năm học áp lực. Não bộ trẻ em không được thiết kế để hoạt động trong trạng thái căng thẳng liên tục. Các khoảng nghỉ, vui chơi tự do và vận động ngoài trời có vai trò quan trọng trong việc tái tạo khả năng tập trung, điều hòa cảm xúc và phát triển kỹ năng xã hội. Nhưng hiện nay, nhiều trẻ gần như không còn những khoảng nghỉ đúng nghĩa ấy.

Có những gia đình sống chung trong một căn nhà nhưng mỗi người lại ở trong “thế giới màn hình” riêng. Cha mẹ bận công việc, trẻ bận thiết bị điện tử. Một mùa hè trôi qua mà những bữa cơm đủ mặt hay những cuộc trò chuyện thật sự lại trở nên hiếm hoi. Điều đáng lo là trẻ em không chỉ thiếu vận động thể chất mà còn thiếu cả những trải nghiệm giúp hình thành đời sống cảm xúc lành mạnh: chơi cùng bạn bè, va chạm thực tế, cảm nhận thiên nhiên, học cách chờ đợi, chia sẻ và kết nối.

Theo American Academy of Pediatrics, việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài ở trẻ có liên quan đến rối loạn giấc ngủ, giảm khả năng tập trung, tăng nguy cơ lo âu và ảnh hưởng đến phát triển cảm xúc – xã hội. Trong nhiều gia đình, điện thoại đang dần thay thế vai trò của sự hiện diện. Trẻ buồn thì xem video, ăn thì cầm máy, nghỉ hè cũng gắn với màn hình nhiều hơn với con người thật. Điều này tạo ra một dạng “mệt mỏi âm thầm” ở trẻ em hiện đại. Các em có thể chưa biểu hiện thành bệnh lý ngay lập tức nhưng lại dễ cáu gắt hơn, ngủ muộn hơn, giảm tập trung, thiếu hứng thú vận động và ngày càng khó chịu đựng sự nhàm chán của đời sống thực.

Ở góc độ sức khỏe cộng đồng, mùa hè hiện nay đang chứng kiến nhiều vấn đề xuất hiện sớm ở trẻ em đô thị: tăng cân nhanh, béo phì, cận thị học đường, rối loạn giấc ngủ, lệ thuộc thiết bị điện tử và các biểu hiện căng thẳng tâm lý ngày càng trẻ hóa. Điều đáng nói là phần lớn những vấn đề này không đến từ một nguyên nhân lớn, mà hình thành từ lối sống kéo dài mỗi ngày. Một mùa hè thiếu vận động có thể làm giảm nền tảng thể lực. Một mùa hè thiếu kết nối cảm xúc có thể khiến trẻ cô đơn hơn người lớn tưởng. Và một tuổi thơ quá kín lịch đôi khi khiến trẻ lớn lên với cảm giác luôn phải chạy theo điều gì đó.

Nhiều cha mẹ hiện đại đang đầu tư rất nhiều cho tương lai của con, nhưng đôi khi lại quên rằng sự phát triển khỏe mạnh không chỉ được đo bằng thành tích học tập hay số lượng lớp kỹ năng. Một đứa trẻ khỏe mạnh thật sự cần được ngủ đủ, chạy nhảy đủ, vui chơi đủ và cảm thấy mình được yêu thương mà không phải liên tục “đạt thêm điều gì”. Mùa hè không chỉ là khoảng thời gian nghỉ học. Đó còn là giai đoạn cơ thể trẻ phục hồi, não bộ tái tạo và cảm xúc được nuôi dưỡng lại sau những áp lực kéo dài của năm học.

Có lẽ điều trẻ cần nhất trong mùa hè đôi khi không phải thêm một lớp học mới, mà là thêm thời gian được sống đúng với tuổi thơ của mình: được chạy ngoài trời, được trò chuyện cùng gia đình, được chán một chút, nghịch một chút và lớn lên tự nhiên như một đứa trẻ thật sự.