Bà Hoa vốn là nông dân chân lấm tay bùn từ bé, năng suất lúa nhà bà bao giờ cũng thuộc loại cao nhất nhì xã Hữu Hòa, huyện Thanh Trì (nay là xã Đại Thanh), Hà Nội. Lúc nông nhàn bà thường tham gia đoàn từ thiện của Hội Chữ thập đỏ Tp. Hà Nội đi khắp trong Nam ngoài Bắc. Năm 2005, một lần đi phát quà từ thiện tại một cô nhi viện ở Tp. Hồ Chí Minh, bà hỏi tình cờ một cô bé trạc 15 tuổi bị liệt: “Sao được phát quà mà con không vui?”. Cô bé trả lời: “Cháu cảm ơn các cô nhưng cháu buồn lắm. Cháu chỉ ước có một cái nghề để tự nuôi bản thân mình”. Bà cứ day dứt, trăn trở mãi về câu nói của cô bé bị liệt và quyết tâm thành lập một cơ sở dạy nghề cho trẻ khuyết tật trong xã.
Bà đem ý định ấy bàn với chồng con. Mọi người đều gàn: “Người ta có một con khuyết tật đã khổ rồi thì mình tập trung bao nhiêu người thì làm sao nuôi dạy được!”. Nói đi nói lại nhiều lần vừa cương quyết vừa mềm mỏng, cuối cùng bà cũng thuyết phục được chồng con chiều theo ý mình.
Ban đầu vốn liếng của gia đình mới chỉ đủ xây một nếp nhà cấp 4 nho nhỏ với dự định làm nơi dạy nghề cho khoảng hơn chục cháu lấy tên là Cơ sở dạy nghề cho người khuyết tật số 4 Quỳnh Hoa – cái tên ghép của bà và con gái lớn Nguyễn Thị Bích Quỳnh với mong muốn sau này cô sẽ kế nghiệp mẹ. Đến năm 2010, bà mới đổi tên cơ sở thành Trung tâm Dạy nghề từ thiện Quỳnh Hoa như bây giờ.
 |
| Các học viên đang làm việc theo nhóm, mỗi người chỉ có khả năng làm duy nhất một công đoạn. |
Tiếng lành đồn xa
Nhà vừa xây xong, chưa kịp chiêu sinh thì đã có người trong và ngoài xã đưa con đến nhờ dạy nghề. Thậm chí, có cậu thiếu niên đi đứng khập khiễng từ Hà Nam tìm đến, tha thiết nài nỉ: “U ơi, cho con vào học!”. Số học viên đăng ký lên tới 15 thanh thiếu niên, trong khi bà chủ cơ sở chưa có chút kinh nghiệm dạy nghề, đến cả giáo viên cũng chưa có.
Rất may có cô em dâu tình nguyện nhận dạy may cho các cháu giúp bà chị chồng vào cuối tuần. Lúc đi mua máy may, biết bà mua để dạy trẻ khuyết tật, người bán hàng còn thốt lên: “Sao bà liều thế!?”
 |
| Học viên Nguyễn Thị Hiền, 15 tuổi, ở Phú Thọ, mỗi ngày làm được 1 tấm bưu thiếp trị giá 20 nghìn đồng, được trả công 6 nghìn đồng. |
Lớp dạy may đầu tiên xem ra khá thành công, ra khi nghề có nhiều em tìm được việc làm ở các xưởng may. Đặc biệt, có em Phạm Minh Nguyệt ra mở cửa hàng may và sửa chữa quần áo, và tình nguyện dạy nghề miễn phí, giống như bà, cho những người khuyết tật khác.
Sau một thời gian, bà nhận thấy có người hợp và không hợp với nghề may, nghĩa là phải tìm nghề khác dạy cho họ. Cơ duyên đưa đến với bà những người tình nguyện dạy làm vàng mã, móc thảm đay, đan mây tre, làm mi giả, dán túi giấy, may túi,... Tuy vậy, học viên làm mỗi nghề một thời ngắn vì họ làm chậm, nên thu nhập thấp, có khi làm hỏng thì bà lại phải bỏ tiền túi ra đền.
Hiện nay, bà Hoa chỉ chọn dạy may, làm tranh, con giống, bưu thiếp bằng giấy cuộn vì những nghề này có thể giúp các thanh thiếu niên câm điếc, thiểu năng trí tuệ, khuyết tật vận động tập trung chú ý và say mê với công việc.
Ngoài học nghề, tất cả đều được rèn luyện sinh hoạt theo nề nếp từ việc dậy, ăn uống, làm việc, ăn trưa, nghỉ ngơi,… Học viên nam và nữ luân phiên trực nhật, quét dọn phòng, nhà vệ sinh,…
Tính ra từ năm 2007 đến nay, đã có ngót nghét 1.000 học viên qua tay bà dạy nghề. Họ đến với bà không chỉ từ Hà Nội mà còn từ các tỉnh xa như Hà Tĩnh, Gia Lai, Lâm Đồng, Hà Giang,…
“Miễn là có công việc cho các con làm!”
Tập tễnh dẫn tôi vào trong xưởng thủ công – cái chân trái của bà thay khớp gối mấy năm nay vẫn chưa lành, bà Hoa rành rọt giới thiệu từng học viên: “Đây là cháu Vi Thị Hẳng, 23 tuổi, bị câm điếc, ở Tuyên Quang. Cháu Nguyễn Đăng Dương, 14 tuổi, thiểu năng trí tuệ. Cháu Bùi Huy Hiệu. 24 tuổi, thiểu năng trí tuệ, khèo tay trái. Cháu Lại Thị Trang, 30 tuổi….”
Vừa qua Tết Dương lịch nên số học viên đến trung tâm chưa nhiều, chỉ chừng 15-16 người. Thường ngày có 35 học viên ăn ở ngay tại trung tâm và 20 học viên ở trong xã. Một số học viên nhà chỉ cách vài cây số nhưng bố mẹ họ vẫn phó thác con cái cho bà, chỉ đón về vào dịp lễ tết.
Tôi tìm cách bắt chuyện với các học viên nhưng hầu hết chỉ nhận về những ánh mắt ngơ ngác, những câu trả lời u ơ, ngớ ngẩn, ngọng ngịu. Có người đang làm thì bỏ ra ngoài sân nhảy cẫng lên như con thỏ một lúc rồi quay vào làm tiếp. Có người đang làm thì dừng tay, hát những câu ngô nghê,…
 |
| Học viên Bùi Huy Hiệu, bị bại não, 24 tuổi, chỉ dùng tay trái để cuộn giấy |
Bà Hoa bảo: “Nhiều em chẳng biết gì đâu. Có em vào đây 4-5 năm, thậm chí hơn 10 năm mà chỉ làm được một công đoạn duy nhất là cuộn sợi giấy thành hình ô trên mai rùa, chân rùa hay đầu rùa”. Nghĩa là phải 5-6 người trên một dây chuyền thì mới làm ra một sản phẩm. Tính ra mỗi người một ngày không làm nổi một con giống giá 20 nghìn đồng, tiền công khoảng 5-6 nghìn đồng. Chỉ vài người thu nhập trên dưới 1 triệu, một số nhận khoảng 150 nghìn, phần lớn thu nhập chừng 300 nghìn!.
Tôi hỏi: “Họ làm ra tiền thì bỏ túi riêng. Gia đình họ đóng cho chị 300 -600 nghìn. Vậy, làm sao chị có thể lo ăn và sinh hoạt cho mấy chục con người ở đất Hà Nội này?” – “Thế mà tôi vẫn phải lo cho các con mỗi ngày 3 bữa đàng hoàng đấy, chưa kể chi phí điện nước, vật dụng sinh hoạt khác. Có gia đình mấy tháng nay còn chưa đóng tiền cho con. Dạo này hàng bán ế lắm vì mình không có người mang hàng đi tiếp thị, thành thử phải lấy tiền lương hưu của chồng hay vay các con để bù vào” – bà vẫn vô tư cười – “Có người bảo: ‘Cô làm như thế thì lấy đâu ra tiền nuôi học viên!’. Tôi cũng chỉ trả lời: ‘Với tôi thì miễn là có công việc cho các con làm’”.
Cũng may là gia đình bà vẫn còn 5 sào ruộng cho thuê và gần nhà có mấy mảnh đất dãn dân bỏ hoang để ông cựu chiến binh Nguyễn Hữu Tấn, chồng bà, suốt ngày cặm cụi trồng trọt, vừa có rau sạch vừa đỡ tiền mua thực phẩm cho mấy chục miệng ăn, chỉ phải mua thịt cá ngoài chợ thôi.
 |
| Cựu chiến binh Nguyễn Hữu Tấn, chồng bà Hoa, suốt ngày cặm cụi trồng trọt, vừa có rau sạch vừa đỡ tiền mua thực phẩm cho các học trò. |
Hạnh phúc khi các con trưởng thành
Tôi đếm trên bức tường ở phòng làm việc của bà vừa chẵn 60 tấm bằng khen, kỷ niệm chương do Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam, Hội Bảo trợ người khuyết tật và trẻ em mồ côi Hà Nội, Hội Chữ thập đỏ, UBND huyện Thanh Trì,… trao tặng vì những đóng góp tích cực của bà trong việc chăm sóc và dạy nghề cho người khuyết tật trong gần 20 năm qua.
“Đáng quý nhất là sau khi đến đây một thời gian các con đã biết chào hỏi, cởi mở trong giao tiếp xã hội, và tự tin đứng trên đôi chân của mình. Có những phụ huynh bảo: ‘Hai mươi năm nay bây giờ mới thấy con tự chào hỏi người khác’. Mấy năm đầu hàng xóm bảo tôi hâm nên mới nhận người khuyết tật về nuôi dạy. Nhưng bây giờ họ khen: ‘Sao bà dạy những chúng trở nên ngoan thế, gặp ai cũng chào hỏi lễ phép?!’”- bà giám đốc nông dân cho biết.
 |
| Bà Hoa đang động viên nhóm 4 học viên có tay nghề khá nhất, có thể tự mình làm 1 sản phẩm từ A-Z. |
Bà Hoa tự hào khoe, dưới mái ấm của trung tâm đã có 24 cặp đôi khuyết tật tìm thấy một nửa kia của mình và được gia đình tổ chức cưới hỏi đàng hoàng. Tuyệt vời nhất là các đôi vợ chồng khuyết tật sinh ra con cái đều bình thường. Cặp đôi đầu tiên – cả hai đều khuyết tật vận động - năm nay đã có con đỗ vào đại học.
Mỗi khi có cặp đôi nào cưới hỏi, các học viên khác lại góp sức làm một bức tranh giấy cuộn với hai chữ Song Hỷ làm quà tặng như một lời nhắc nhở đừng bao giờ quên mái ấm có tên gọi Quỳnh Hoa là nơi họ đã tìm thấy hạnh phúc và được học nghề để tự lập.
“Tôi ước mơ đơn giản là xây dựng trung tâm khang trang hơn, có thêm phòng ở cho học viên vì có những cháu ở xa vẫn gọi điện nói: ‘U ơi, con chỉ muốn lên ở với u vì ở chỗ u chúng con tìm được công ăn việc làm phù hợp’” – bà thổ lộ.