BA RÚP
Năm 1968. Thành phố Odessa. Cuối mùa thu. Tiết trời lạnh và ẩm ướt. Lúc đó tôi mới 5 tuổi rưỡi. Tôi đang ngồi bên cửa sổ căn hộ chung cư nhà tôi ở số 13 phố Gogol và đang chăm chú nhìn sang mái nhà đối diện. Ở đó luôn luôn có chuyện thú vị. Từ sau cơn mưa ngày hôm qua tới giờ vẫn chưa thấy mặt trời ló dạng. Những con chim sẻ đậu trên mép mái nhà run rẩy vì lạnh, xù lông, đứng nép vào nhau.
Mẹ tôi nói rằng tôi và mẹ cần đi đến cửa hàng và mua thứ gì đó để nhấm nháp (lúc uống trà) với 3 rúp còn lại trước ngày mẹ lĩnh lương và ông nội nhận lương hưu. Hai mẹ con tôi phải đi ngay bây giờ, vì trời sắp tối và sẽ không đi đâu nữa.
Tôi miễn cưỡng tụt khỏi ghế và mặc quần áo. Tôi không muốn bỏ mặc những chú chim sẻ, nhưng tôi thích đi cửa hàng với mẹ.
Tủ lạnh nhà tôi gần như trống rỗng, và chúng tôi chẳng còn gì để uống trà. Bà nội nói vậy.
Chúng tôi rời khỏi lối lên cầu thang và đi về phía cửa hàng thực phẩm trung tâm trên phố Deribasovskaya.
Những chiếc lá cây ướt dính vào giày. Tôi cố giẫm lên chúng làm sao để chúng rơi ra. Đó đúng là một trò chơi. Tôi rất hay chơi trò này.
Bầu trời phủ đầy những đám mây. Tôi nhìn lên tìm xem có thấy dù chỉ một tia nắng nhỏ nào không. Nhưng không có một tia nắng nào. Gió giật những chiếc lá cuối cùng khỏi những cành cây vốn đã trơ trụi.
Tôi thực sự rất muốn nhanh nhanh chóng chóng trở về nhà.
Con đường đến cửa hàng phải đi xuyên qua công viên thành phố, chúng tôi thường đi tắt như vậy. Có một người ăn mày đang ngồi xin bố thí trên tấm bìa cứng lấm lem dầu mỡ đặt trên mặt đất chỉ cách công viên thành phố vài mét.
Trái tim tôi thắt lại vì thương hại và bỗng rơi đi đâu mất.
Bây giờ tôi và mẹ sẽ mua đồ ăn và trở về căn hộ tập thể ấm áp của mình. Căn hộ có chiếc lò sưởi trong góc phòng, nơi ngọn lửa nhảy nhót vui mắt, và ông nội thỉnh thoảng ném mấy cục than vào đó.
Ông nội tôi là bác sĩ quân đội, thiếu tá nghỉ hưu và là họa sĩ. Và tôi rất yêu ông nội!
Nhưng lúc nào có dịp tôi sẽ viết riêng một câu chuyện về ông tôi.
Mẹ tôi sẽ làm bánh sừng bò cùng với bơ và xúc xích mua về.
Rồi chúng tôi sẽ ăn bánh với bơ và xúc xích. Và uống trà Ceylon nóng với đường.
Còn ông chú tội nghiệp này sẽ ở lại đây vừa đói vừa lạnh. Ông ấy có lẽ sẽ không có chốn nào để đi về. Mà đi thì chắc chắn là bước thấp bước cao. Tất cả những suy nghĩ ấy vụt thoáng trong đầu tôi.
- Mẹ, - tôi kéo tay áo mẹ. - Mình cho ông ấy cái gì đi!
Mẹ nhìn tôi có ý phản đối.
- Natasha, nhưng chúng ta chỉ còn nhiêu đó thôi! Nếu cho ông ấy ba rúp cuối cùng, thì chúng ta sẽ không thể mua BẤT CỨ CÁI GÌ (Năm 1968, ba rúp là mệnh giá của một tờ tiền giấy).
Và chúng ta sẽ chỉ uống trà. Thậm chí là không có đường!
Nhưng tôi không nhượng bộ, tôi tỏ ra cương quyết và đồng ý uống trà không đường.
- Mẹ, con xin mẹ đấy!
Mẹ dễ dàng chịu thua trước việc tôi cứ nằn nì...
- Con thực sự muốn cho ông ấy ba rúp à?
- Vâng!!!!
- Chà, nếu con quyết định như vậy - thì con mang cho đi!
Và mẹ tôi lấy tờ tiền ra khỏi ví và đưa cho tôi tờ ba rúp nhàu nhĩ cuối cùng. Hoan hô!! Tôi chạy đến chỗ người ăn mày và vui sướng đưa cho ông ấy tờ giấy quý giá!!!
Ông ấy tỏ ra kinh ngạc và không nói nên lời! Bây giờ, tôi hiểu rằng đơn giản là ông ấy vô cùng sửng sốt. Thời đó chẳng ai bao giờ cho một người ăn mày ba rúp. Hơn nữa đó lại là ba rúp cuối cùng.
Nhưng ông ấy không biết điều đó và lúc đó tôi cũng không hiểu. Ông ấy cứ nhìn vào mắt tôi và cảm ơn mãi.
Tôi nhớ rằng tôi đã rạng ngời vì sung sướng! Và tôi còn cảm thấy thậm chí thời tiết dường như không còn ẩm ướt và khó chịu nữa. Do đó, khi mẹ tôi hỏi: "Con muốn chạy trong nhảy công viên hay đi về nhà", tôi lập tức đồng ý chạy nhảy trong công viên một lúc.
Một cảnh tượng khá buồn tẻ trong công viên thành phố mở ra trước mắt tôi.
Cây cối trơ trụi lá. Những chiếc ghế băng bị lật úp lại. Hiếm hoi mới có người đi ngang qua - họ đi tắt để không phải đi đường vòng về nhà.
Ở đó chẳng có gì để chơi, ngoại trừ việc chạy quanh cái đài phun nước đã ngừng hoạt động hoặc nhảy trên những chiếc ghế băng bị lật úp. Lúc đó, nhảy trên ghế băng đối với tôi dường như là trò chơi đúng đắn nhất. Mẹ tôi đang đứng gần đó, đợi tôi chạy nhảy xong.
Tôi chạy và nhảy từ ghế băng này sang ghế băng khác, và tôi có cảm giác dường như đã nhìn thấy tia nắng nhỏ bé đó. Trái tim tôi trở về chỗ của nó, và tôi cứ muốn chạy nhảy mãi không thôi! Thậm chí tôi còn muốn cất tiếng hát vì vui sướng.
“Thật tuyệt vời là mẹ với tôi đã cho cái chú tội nghiệp này 3 rúp, - tôi nghĩ, - bây giờ thì chú ấy sẽ có gì đó để ăn rồi!" Tôi nhảy sang chiếc ghế băng bên cạnh, bỗng tôi nhìn thấy trong đống lá thu ẩm ướt trên mặt đất một mảnh giấy nhàu nhàu trông quen quen... Tôi nhặt lên, mở ra.... và không thể tin vào mắt mình!!!
Đó là một tờ tiền giấy 5 rúp!!!
- Mmm-ẹ-ẹ ơi! Con nhặt được 5 rúp!!!
Mẹ tôi vô cùng sửng sốt!
- Là thế nào? Ở đâu? Không thể thế được!... ??!!!....??!!!
Mẹ tôi lúc nào cũng dễ xúc động.
Mẹ và tôi đến cửa hàng thực phẩm trung tâm mua xúc xích, với cả bơ và đường.
Và cả kem nữa! Và một món gì khác nhưng tôi không nhớ. Khi hai mẹ con tôi trên đường về nhà thì trời đã sẩm tối. Tôi đưa mắt tìm người ăn mày mà tôi đã đưa cho tờ tiền ba rúp. Nhưng ông ấy đã không còn ở chỗ cũ nữa. Chắc ông ấy đã đi mua đồ ăn.
Còn ở nhà, ông bà, mẹ và tôi uống trà Ceylon ngon tuyệt với đường. Và bánh sừng bò. Sau đó ăn kem. Và mẹ tôi đã kể lại câu chuyện này cho ông bà nghe.
Từ đó đến nay đã rất nhiều năm trôi qua nhưng trong nhận thức của tôi vẫn không có gì thay đổi.
Tôi vẫn vô cùng biết ơn mẹ tôi vì đã cho phép tôi trao đi ba rúp...
Người dịch: Dương Nguyên Khải